Παρουσιάσαμε χωρίς παρέμβαση τις θριαμβολογίες που εγράφησαν για την επιστροφή των κειμήλιων από την Βουλγαρία ως αντιστάθμισμα της απόδοσης των οστών του αυτοκράτορα Σαμουήλ από την πλευρά της Ελλάδας στην Βουλγαρία. Σαφώς και είχαμε και έχουμε τις επιφυλάξεις μας γιαυτούς τους πανηγυρισμούς. Οχι γιατί αποποιούμαστε και απορρίπτουμε την προσφορά των Ιερών κειμήλιων αλλά γιατί τα κειμήλια αυτά είναι υποδεέστερα αυτών που μας οφείλουν και τα οποία δεν βλέπουμε να έχουν διάθεση να μας τα επιστρέψουν! Πολλώ δε μάλλον τώρα που τους δίνουμε πανηγυρικά τα λείψανα του Αυτοκράτορα Σαμουήλ και δεν έχουν να περιμένουν τίποτα άλλο πια από μας.
Και έρχεται η επιστολή- όχι ιδιαίτερα αιχμηρή αλλά ουσιαστική- του Μητροπολίτη Δράμας κ. Δωροθέου προς την υπουργό Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη να χαλάσει την ωραία εικόνα μιας συμφωνίας που παρουσιάζεται ως «ιστορική». Και για την οποία πανηγυρίζουν ακόμη και οι…Πόντιοι!
Διότι πίσω από τις υπογραφές, τις τελετές και τα χαμόγελα υπάρχει ένα ερώτημα που δεν επιτρέπεται να παρακαμφθεί: δίνουμε στη Βουλγαρία αυτό που επεδίωκε επίμονα εδώ και πολλά χρόνια να αποκτήσει και παίρνουμε πίσω ένα μικρό μέρος όσων μας αφαιρέθηκαν- δηλαδή μας έκλεψαν- αφήνοντας τους μεγάλους θησαυρούς στην κατοχή της; Και η εξέλιξη αυτή γεννά πολλά ερωτηματικά.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, το μνημόνιο υπογράφηκε στις 29 Σεπτεμβρίου και τα σχετικά πρωτόκολλα προβλέπεται να υπογραφούν στις 3 Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη.
Η Ελλάδα θα παραλάβει 48 κειμήλια τα οποία αφαιρέθηκαν από την Εικοσιφοίνισσα της Μητρόπολης Δράμας, τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και τη Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Η Βουλγαρία θα παραλάβει τα λείψανα που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ- για την αυθεντικότητα των οποίων έγινε ενδελεχής γενετικός έλεγχος- μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό των τεσσάρων σαρκοφάγων του Αγίου Αχιλλείου. (culture.gov.gr)
Η αριθμητική, όμως, δεν αρκεί για να αποδείξει την επιτυχία μιας διαπραγμάτευσης.
Πολύ περισσότερο όταν τα 48 αντικείμενα αφορούν περισσότερους εκκλησιαστικούς φορείς, ενώ, όπως επισημαίνει στην επιστολή του ο κ. Δωρόθεος, μόνο από την Εικοσιφοίνισσα έχουν αφαιρεθεί 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα αμύθητης αξίας!
Και τα χειρόγραφα; Οι παλαιοί κώδικες; Τα παλαίτυπα; Οι θησαυροί που αποτελούν αναντικατάστατες μαρτυρίες της πνευματικής και ιστορικής μας διαδρομής;
Για αυτά απαιτούνται συγκεκριμένες απαντήσεις. Ποια περιλαμβάνονται στην επόμενη φάση; Πότε θα επιστρέψουν; Με ποιες δεσμεύσεις; Και, κυρίως, τι θα υποχρεώνει τη βουλγαρική πλευρά να προχωρήσει, αφού θα έχει ήδη παραλάβει αυτό που διακαώς επιθυμούσε;
Το υπουργείο αναφέρει ότι συμφωνήθηκε η συνέχιση των διαπραγματεύσεων για αντικείμενα που δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα συμφωνία.
Στη δημοσιευμένη ανακοίνωση, ωστόσο, δεν παρατίθενται ούτε συγκεκριμένος κατάλογος επόμενων επιστροφών ούτε χρονοδιάγραμμα. Η υπόσχεση ότι θα συνεχίσουμε να συζητούμε δεν ισοδυναμεί με εγγύηση ότι θα πάρουμε πίσω τους θησαυρούς μας. (culture.gov.gr)
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της παρέμβασης του Μητροπολίτη Δράμας του μόνου που τόλμησε να μιλήσει και να βάλει το θέμα στην πραγματική του διάσταση. Ο κ. Δωρόθεος δεν απορρίπτει την επιστροφή των κειμηλίων. Προειδοποιεί όμως ότι, παραδίδοντας τα οστά, αποδυναμώνουμε την διαπραγματευτική δυνατότητά μας να διεκδικήσουμε τα υπόλοιπα.
Η ανησυχία του είναι απολύτως εύλογη και υπενθυμίζει αυτή την ευθύνη :όταν η άλλη πλευρά αποκτήσει το βασικό της ζητούμενο, ποιο θα είναι το κίνητρό της να εγκαταλείψει την επί χρόνια αδιαλλαξία της;
Ακόμη σοβαρότερη είναι η καταγγελία του ότι πληροφορήθηκε τη συμφωνία από τα μέσα ενημέρωσης, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση και χωρίς συμμετοχή του σε σχετική διαβούλευση.
Είναι δυνατόν να διαπραγματεύεται η Πολιτεία την επιστροφή θησαυρών μιας Μονής και να αφήνει έξω από τη συζήτηση τον αρμόδιο Μητροπολίτη από την Μητρόπολη του οποίου εκλάπησαν τα πολυτιμότερα κειμήλια από τους αγύρτες γείτονες μας; Να ζητά την εμπιστοσύνη του και την συνεργασία του εκ των υστέρων, αφού προηγουμένως τον έχει παρακάμψει;
Η κ. Μενδώνη οφείλει να απαντήσει με στοιχεία. Να δημοσιοποιήσει τον πλήρη κατάλογο των 48 αντικειμένων, τη χρονολόγηση και την επιστημονική αποτίμησή τους, αλλά και τις δεσμεύσεις για όσα παραμένουν στη Βουλγαρία.
Δεν χρειάζεται να απαξιώσουμε κανένα επιστρεφόμενο κειμήλιο για να καταδείξουμε την ανεπάρκεια της συμφωνίας.
Κάθε αντικείμενο που επιστρέφει στον τόπο του έχει αξία. Άλλο, όμως, η αξία κάθε επιστροφής και άλλο η επάρκεια του ανταλλάγματος που αποδεχόμαστε. Τα «ψίχουλα» περιγράφουν την περιορισμένη έκταση της αποκατάστασης μπροστά στο μέγεθος της λεηλασίας.
Απέναντι σε αυτή την εκκρεμότητα στέκεται η μνήμη του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας Παύλου. Του αγωνιστή και ατρόμητου Ιεράρχη, που ανέδειξε την υπόθεση και επέμενε να μη σβήσει από τη δημόσια συζήτηση. Η παρακαταθήκη του ήταν η διεκδίκηση των συλημένων θησαυρών και η αποκατάσταση της ιστορικής αδικίας.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι ακριβώς θα έλεγε σήμερα. Μπορούμε, όμως, να κρίνουμε τη συμφωνία με το μέτρο του αγώνα του. Και δύσκολα συμβιβάζεται εκείνη η αταλάντευτη διεκδίκηση με πανηγυρισμούς για μια περιορισμένη επιστροφή, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του ζητήματος παραμένει ανοιχτό.
Ο Δωρόθεος, με αυτή την επιστολή βαδίζει στα χνάρια του προκατόχου του Παύλου που είχε αναδείξει το θέμα και διεκδικούσε τα κειμήλια από την πρώτη στιγμή που εξελέγη Μητροπολίτης Δράμας.
Για τη βουλγαρική πλευρά, η παραλαβή των λειψάνων του Σαμουήλ προσφέρει ένα ισχυρό σύμβολο ιστορικής ταυτότητας και μια ευκαιρία πολιτικής προβολής. Ο κίνδυνος να αξιοποιηθεί ακόμη και προεκλογικά είναι υπαρκτός, χωρίς αυτό να αποτελεί αποδεδειγμένο σχεδιασμό. Η ελληνική κυβέρνηση, πάντως, οφείλει να έχει υπολογίσει το βάρος αυτού που παραδίδει.
Η καλή γειτονία απαιτεί αμοιβαιότητα. Δεν οικοδομείται όταν η μία πλευρά εξασφαλίζει ένα κορυφαίο συμβολικό απόκτημα και η άλλη αρκείται σε αόριστες προσδοκίες για τη συνέχεια.
Η επιστροφή όσων συλήθηκαν δεν είναι χάρη που μας κάνουν. Είναι αποκατάσταση μιας άτιμης πράξης που οι ίδιοι διέπραξαν έστω σε παρελθόντα χρόνο.
Και αν η Βουλγαρία παραλάβει όπως επιθυμεί τον Σαμουήλ, κρατήσει τους σημαντικότερους θησαυρούς και μας παραπέμψει σε νέους γύρους συζητήσεων, τότε η λέξη «κοροϊδία» θα περιγράφει το αποτέλεσμα.
Η ευθύνη, όμως, θα βαρύνει και εκείνους που δέχθηκαν να παραδώσουν το διαπραγματευτικό μας χαρτί χωρίς να εξασφαλίσουν συγκεκριμένη συνέχεια.
Η μνήμη του Παύλου απαιτεί διεκδίκηση. Η επιστολή του Δωροθέου απαιτεί απάντηση. Και οι θησαυροί των μοναστηριών μας απαιτούν επιστροφή — όχι επικοινωνιακούς πανηγυρισμούς.
Η επιστολή του Μητροπολίτη Δράμας Δωροθέου στην κ. Μενδώνη
Σᾶς ἐνοχλώ γιά τό θέμα τῶν κειμηλίων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Εἰκοσιφοινίσσης τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας καί Ἱερῶν Μονῶν τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων Σερρῶν καί Ξάνθης που συλήθηκαν από τους Βουλγάρους σε διάφορες χρονικές περιόδους κατά τόν παρελθόντα αἰῶνα.
Μέχρι πρόσφατα, στις τακτικές τηλεφωνικές, κατ’ ἰδίαν ἐπικοινωνίες μας, συχνά – πυκνά σᾶς ὑπενθύμιζα το θέμα τῶν κειμηλίων καί χειρογράφων πού ἐκλάπησαν ἀπό τήν Ἱερά Μονή Εικοσιφοινίσσης καί ἐλάμβανα πάντοτε τή διαβεβαίωσή σας ότι το ζήτημα αυτό βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα τῶν προτεραιοτήτων τοῦ Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ.
Χωρίς νά ἔχω καμία ενημέρωση και χωρίς νά μοῦ ἔχει ζητηθεῖ νά λάβω μέρος σε κάποια σχετική διαβούλευση, πληροφορήθηκα χθές από τα ΜΜΕ ὅτι τὰ Ὑπουργεία Πολιτισμοῦ Ἑλλάδος καί Βουλγαρίας κατέληξαν σε συμφωνία, ἡ ὁποία θά υπογραφεί το Σάββατο 3 Οκτωβρίου ἐ.ἔ. στη Θεσσαλονίκη.
Η συμφωνία αυτή, όπως μαθαίνω από τα ΜΜΕ προβλέπει, ἀπό τήν πλευρά τῆς Βουλγαρίας, τήν παράδοση στην Ελλάδα 48 κειμηλίων (χωρίς να γίνεται λόγος για χειρόγραφα ή παλαίτυπα βιβλία) καί ἀπό τή δική μας πλευρά τήν παράδοση στη Βουλγαρία τῶν ὀστῶν πού ἀποδίδονται στον τσάρο της Βουλγαρίας Σαμουήλ.
Ἐκφράζω τίς ἐπιφυλάξεις μου γιά τό συμφέρον που αποκομίζουμε ἐμεῖς, ὡς Ἑλλάδα, ἀπό τήν ἐν λόγῳ συμφωνία, τη στιγμή κατά τήν ὁποία μόνο τα κλεμμένα από την Ιερά Μονή Εικοσιφοινίσσης ἱερά κειμήλια εἶναι 800 και τα χειρόγραφα 430.
Μοῦ εἰπώθηκε ὅτι ἡ ἐπιστροφή τῶν 48 κειμηλίων τῆς παραπάνω συμφωνίας εἶναι ἡ πρώτη φάση μιᾶς διαδικασίας ἐπιστροφῶν συληθέντων κειμηλίων. Επιτρέψτε μου ὅμως νά ἀμφιβάλω, γνωρίζοντας ἐξ ἐμπειρίας τήν ἀπό πολλῶν ἐτῶν ἀδιαλλαξία τῆς ἄλλης πλευρᾶς καί τήν ἀπροθυμία της γιά τήν ἐπιστροφή τῶν κειμηλίων καί χειρογράφων.
Πιστεύω ὅτι παραδίδοντας τά ὀστά, στο μέλλον θά ἔχουμε ἰσχνή διαπραγματευτική δυνατότητα ἔναντι τῶν κειμηλίων πού ὑπολείπονται.
Ἐλπίζω να πράξατε το καλύτερο γιά τούς κλεμμένους θησαυρούς τῶν μοναστηριῶν μας καί γιά τό συμφέρον τῆς φιλτάτης πατρίδος μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου