Αθεΐα. Το καύχημα της εποχής μας.

ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΥ ΦΩΤΙΟΥ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ 

Νυξ αφεγγής τοις απίστοις, Χριστέ, τοις δε πιστοίς φωτισμός.

Αθεΐα! Τίτλος μεγάλος και καύχημα για τον σημερινόν άνθρωπο. Όποιος τον αποχτήσει (και για να τον αποχτήσει, φτάνει να χειροτονηθεί μοναχός του άπιστος), γίνεται παρευθύς στα μάτια των άλλων σοφός, κι’ ας είναι αμόρφωτος, σοβαρός, κι’ ας είναι γελοίος, επίσημος κι’ ας είναι αλογάριαστος, υπεράξιος κι’ ας είναι ανάξιος, επιστήμονας κι’ ας είναι κουφιοκέφαλος.

   

Δεν μιλώ για τον άνθρωπο που έχει πόθο να πιστέψει, μα δεν μπορεί, με όλο που κατά βάθος πάντα η αιτία της απιστίας είναι η περηφάνεια, αυτή η οχιά, που κρύβεται τόσο επιτήδεια μέσα στον άνθρωπο, που δεν μπορεί να την καταλάβει. Όπως και νάναι, οι άνθρωποι που αγωνίζουνται και πολεμάνε με τον άπιστο εαυτό τους, έχουνε όλη τη συμπόνεσή μας. Γι’ αυτούς παρακαλούμε, όσοι πιστεύουμε, να τους βοηθήσει ο Θεός να πιστέψουνε, όπως έκανε σε κείνον τον πατέρα που είχε άρρωστο το παιδί του, και παρεκάλεσε τον Χριστό να το γιατρέψει. Και Κείνος του είπε: «Αν μπορείς να πιστέψεις, όλα είναι δυνατά σε κείνον που πιστεύει». Και τότε ο πατέρας του παιδιού έκραξε με δάκρυα: «Πιστεύω, Κύριε. Βοήθει μου τη απιστία», δηλαδή «έχω πόθο να πιστέψω, κι’ εσύ, Κύριε, δυνάμωσέ τον». 

Σαν Σήμερα στις 13 Ιουλίου 1965 έφυγε από τη ζωή ο κύρ Φώτης Κόντογλου

ζωγράφος, ο αγιογράφος, αλλά και λογοτέχνης, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεοελληνικής πνευματικής ζωής του 20ου αιώνα.

Οἱ Νεομάρτυρες, ἡ δόξα τῆς Ἐκκλησίας μας. Κόντογλου Φώτης

Τὸ νὰ μιλᾶ κανένας σήμερα καὶ νὰ γράφει γιὰ κάποια πράγματα τῆς θρησκείας, ὁ πολὺς κόσμος τὸ νομίζει γιὰ ἀνοησία. Καὶ ἀκόμα μεγαλύτερη ἀνοησία ἔχει τὴν ἰδέα πώς εἶναι τὸ νὰ γράφει γιὰ τοὺς ἅγιους μάρτυρες, καὶ μάλιστα γιὰ κείνους πού μαρτυρήσανε κατὰ τὰ νεότερα χρόνια πού βασιλεύανε οἱ Τοῦρκοι ἀπάνω στὴ χριστιανοσύνη, ἐπειδῆ ὁ λίγος καιρὸς πού μᾶς χωρίζει ἂπ’ αὐτοὺς κάνει ὥστε νὰ τοὺς νοιώθουμε πολὺ κοντά μας, ἀνθρώπους σὰν κι ἐμᾶς, ἐνῶ τοὺς ἀρχαίους μάρτυρες τοὺς βλέπουμε μέσα ἀπὸ τοὺς αἰῶνες πού περάσανε ἀπὸ τότε πού μαρτυρήσανε καὶ στὴ φαντασία μας παρουσιάζονται εὐκολότερα μὲ τὸν φωτοστέφανο τοῦ ἁγίου.

Φώτης Κόντογλου: Το Θιβέτ, ο παγωμένος δαιμονότοπος

Θιβέτ! Τρομερά μυστήρια. Παγωμένες ερημιές. Μια χώρα που θαρρείς πως βρίσκεται σε κάποιον άλλον κόσμο!

Μα σήμερα ήρθε η σειρά του να το ξεγυμνώσουνε κι’ αυτό από το μυστήριό του οι μηχανικοί άνθρωποι του καιρού μας. Ο πόλεμος το ρημάζει, ο πόλεμος που γίνεται με τις μηχανές, οπού πετούνε στον αγέρα και ρίχνουνε μπόμπες. 

Σε λίγον καιρό δεν θα υπάρχουνε πια τα μοναστήρια του, αυτά τα μυστηριώδη και καταχθόνια εργαστήρια της δαιμονικής μαγείας. Θα γίνουνε ένας σωρός πέτρες το καθένα, ξεχασμένα μέσα σε κείνες τις ατελείωτες ερημιές.

Ο Χριστός, ὁ λυτρωτής, ὁ καθαιρέτης τῆς φθορᾶς, κύρ Φώτης Κόντογλου.

Τοῦτος ὁ ὑλικὸς κόσμος εἶναι τὸ βασίλειο τοῦ Χρόνου, ποὺ τὸν κάνει ν᾿ ἀνθίζει καὶ νὰ μαραίνεται ἀδιάκοπα. Ἡ φθορὰ εἶναι ὁ σκληρὸς νόμος ποὺ ἔβαλε ἀπάνω του τοῦτος ὁ τύραννος. Μ᾿ αὐτὴ τὴν ἄσπαστη ἁλυσίδα βαστᾷ καὶ τὸν ἄνθρωπο, σκλάβο ἀνήμπορον κάτω ἀπὸ τὰ πόδια του...

 

Μόνο μία ἐλπίδα ὑπάρχει γι᾿ αὐτόν, νὰ γλυτώσει ἀπὸ τὴ φθορά: ὁ Χριστός, ὁ λυτρωτής, ὁ καθαιρέτης τῆς φθορᾶς.

 Ἐκεῖνος ποὺ πάτησε τὸν θάνατο καὶ ποὺ εἶπε: «ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ κἂν ἀποθάνῃ ζήσεται. Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα»!

 

Ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὁ κλειδοκράτορας τοῦ μυστικοῦ κόσμου, λέγει: «Ἡ κτίσις ὑποτάχθηκε στὴ ματαιότητα, ἄθελά της, μὲ τὴν ἐλπίδα πὼς κι αὐτὴ ἡ κτίση θὰ λευτερωθεῖ ἀπὸ τὴ σκλαβιὰ τῆς φθορᾶς, στὴν ἐλευθερία τῆς δόξας τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Γιατὶ γνωρίζουμε, πὼς ὅλη ἡ κτίση ἀναστενάζει καὶ πονᾷ μαζί μας ὡς τώρα. Κι ὄχι μοναχὰ ἡ κτίση, ἀλλὰ κι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι ποὺ ἔχουμε τὸ Ἅγιο Πνεῦμα μέσα μας, ἀναστενάζουμε, περιμένοντας τὴν υἱοθεσία (δηλ. νὰ γίνουμε τέκνα τοῦ Θεοῦ), ἤγουν νὰ λυτρωθεῖ τὸ σῶμα μας ἀπὸ τὴ φθορά». Κι ἀλλοῦ λέγει: «Ἂν κατοικεῖ μέσα σας τὸ Πνεῦμα Ἐκείνου ποὺ ἀνάστησε τὸν Ἰησοῦ, Αὐτὸς ποὺ ἀνάστησε τὸν Χριστὸ ἀπὸ τοὺς νεκρούς, θὰ ζωοποιήσει τὰ θνητὰ σώματά σας μὲ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ποὺ κατοικεῖ μέσα σας».

Ξέγνοιαστα νιάτα καὶ κακὰ γεράματα, Κόντογλου Φώτης

Τὸν καιρὸ ποὺ γύριζα τὸν κόσμο, βρέθηκα μία φορᾶ στὴ Μαρσίλια, κι ἐπειδὴ μ’ ἄρεζε αὐτὴ ἡ πολιτεία, κι εἶχα καὶ κάμποσους καλοὺς φίλους ἐκεῖ πέρα, κάθισα ἕνα – δυὸ μῆνες.

Ἔκανα παρέα μὲ κάποιους Μαρσεγιέζους, ποὺ ἤτανε ὅλοι τους ἀνοιχτόκαρδοι καὶ καλοὶ ἄνθρωποι, πρὸ πάντων ἕνας ζωγράφος, Γιάννης Λασὰ τ’ ὄνομά του, ἀπὸ καλὸ σπίτι, κι ἕνας ἄλλος Μποτρού, θαλασσινός, κι οἱ δυό τους ὡς εἰκοσιπέντε χρονῶ, ὅσο ἤμουνα κι ἐγώ. Μὰ ἤτανε καὶ κάμποσοι Ρωμιοί, ὁ Νικόλας ὁ Βαγὴς καὶ ὁ Παναγὴς ὁ Γκαγκάνης, κι οἱ δυὸ πατριῶτες μου, ὁ Νίκος ὁ Σαμιωτάκης ἀπὸ τὶς Φώκιες καὶ κάποιοι ἄλλοι.

Λύκοι και πρόβατα (Φώτης Κόντογλου)

Ο Κόντογλου μέσα από το Αρχείο του

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που λένε ότι ο Κόντογλου είναι πάντα επίκαιρος. και μάλιστα σήμερα, με αυτά που τραβάει η Ελλάδα, πιο επίκαιρος από ποτέ. Είναι αλήθεια, αλήθεια όμως είναι και ότι ο Κόντογλου ξεσκεπάζει αμείλικτα την πραγματικότητα. Το κείμενο που δημοσιεύεται πιο κάτω περιλαμβάνεται στο Αρχείο του κι είναι ένα από τα πάρα πολλά ιδιόχειρα κείμενά του, που βρέθηκαν σε πολύφυλλα τετράδια και που, απ’ όσο ξέρουμε, τα περισσότερα όχι μόνο δεν έχουν δημοσιευθεί αλλά ούτε καν διαβαστεί. Δεν διεκδικεί ίσως λογοτεχνικές δάφνες, σίγουρα όμως μας θυμίζει πολλά και πολύ πιθανώς και τον ίδιο μας τον εαυτό – γι αυτό και κάπου μπορεί και να μας στενοχωρεί ή και να προκαλεί και την αντίδρασή μας.

Καλό όμως είναι να σκεφτούμε, ότι ο Κόντογλου που τα γράφει όλα αυτά, δεν τα γράφει από κακία η κι από κάποιο σύμπλεγμα κατωτερότητας – όπως ίσως θα του καταμαρτυρούσαν κάποιοι που διαφωνούν μαζί του - επειδή ο ίδιος βρέθηκε από την πλευρά των «χαμένων» της ζωής, αλλά ότι επέλεξε συνειδητά την πλευρά αυτή, ενώ μπορούσε πολύ εύκολα να βρίσκεται από την άλλη και μάλιστα χωρίς «μέσα» και χωρίς να χρειαστεί να κολακέψει κανέναν. 

Όχι, δεν ήταν στημένο το τροχαίο που στέρησε τη ζωή στο Φώτη Κόντογλου!

Όχι, δεν ήταν στημένο το τροχαίο που στέρησε τη ζωή στο Φώτη Κόντογλου! Θα ήταν πιθανό γιατί ο Κόντογλου σηματοδότησε ως διανοούμενος μια ανανεωτική στροφή στο μισητό από το ντόπιο κατεστημένο και τους ξένους αρμοστές Βυζαντινό πολιτισμό του πολύπαθου ελληνισμού.. Τόσο ως λογοτέχνης όσο κι ως ζωγράφος αγιογράφος συνέβαλε στην επαναφορά ανάδειξη του Βυζαντινού πολιτισμού μέσα από τα έργα του. Ένας από τους τελευταίους πριν η ελληνική διανόηση καταληφθεί εξ ολοκλήρου από τον ξένο αποικιοκρατικό παράγοντα που καταπνίγει το ταυτοτικό ιδίωμα του νεοέλληνα..Θα μπορούσαν να τον είχαν στείλει με τον κλασικό ατυχηματικό τρόπο..όπως κι άλλους .. Όμως δεν είναι αυτή η περίπτωση.

Ήταν ένας γέροντας που τον αγαπούσε πολύ τον είχε κάτι σαν άγιο…και του καρφώθηκε ο λογισμός ότι τον έφαγε το παρακράτος. Την ίδια μέρα με το αυτοκίνητό του σε μια διαδρομή ρουτίνας σε ένα σημείο του δρόμου που δεν δικαιολογούσε σε καμιά περίπτωση κάποια δυσκολία το αυτοκίνητο που οδηγούσε παρέκκλινε της πορείας του και πήγε να σκοτωθεί για το τίποτα.. Τότε σιγουρεύθηκε μια για πάντα ότι αν είναι να γίνει το κακό γίνεται και εκεί που δεν συντρέχει λόγος και ότι το αυτοκινητιστικό του Κόντογλου ήταν όντως ατύχημα μη προκληθέν από δόλο..