Το λάστιχο της εξέλιξης των θεσμών με…απόφαση του ΣτΕ!!- Το «εξελισσόμενο» δίκαιο και τα όριά του!

Του Σωτήρη Μ. Τζούμα 

Με ένα σκεπτικό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί από «ευέλικτο» έως επικίνδυνα ασαφές, το Συμβούλιο της Επικρατείας μας ενημερώνει ότι οι θεσμοί του γάμου και της οικογένειας… εξελίσσονται. Δεν είναι, λέει, στατικοί ούτε αναλλοίωτοι.

Η  τοποθέτηση αυτή  του  του Ανωτάτου Δικαστηρίου  της Χώρας, του   Συμβουλίου της Επικρατείας, περί… «εξέλιξης» των θεσμών ανοίγει μια συζήτηση που δεν είναι ούτε απλή ούτε ουδέτερη. Σύμφωνα με το σκεπτικό αυτό, οι θεσμοί μεταβάλλονται μέσα στον χρόνο, ακολουθώντας τις κοινωνικές εξελίξεις.

Μέχρι εδώ, κανείς δεν διαφωνεί.

Το ερώτημα όμως που προκύπτει είναι σαφές:μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτή η “εξέλιξη”;

Διότι τότε δεν μιλάμε για πρόοδο, αλλά για ένα θεσμικό λάστιχο που τεντώνεται κατά το δοκούν.

Ας το πούμε απλά:αν όλα αλλάζουν, τότε και όλα επιτρέπονται.

Διότι, αν αποδεχθούμε ότι κάθε θεσμός είναι πλήρως ρευστός και υπόκειται σε διαρκή αναπροσδιορισμό, τότε ποια είναι τα όρια; 

Και εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον. Γιατί αν ο γάμος επαναπροσδιορίζεται διαρκώς, χωρίς σταθερό πυρήνα, ποιος εγγυάται ότι αύριο δεν θα επεκταθεί σε κάθε πιθανή «μορφή σχέσης»; 

Αύριο – μεθαύριο λοιπόν,“νόμιμα” θα παντρεύονται άνθρωποι με αντικείμενα,με ζώα:γάτες, σκύλους, μαϊμούδες, άλογα …κτλ….  και  με κάθε κατοικίδιο που υπάρχει στη ζωή μας. 

Αν ο γάμος αποσυνδεθεί  από το παραδοσιακό του περιεχόμενο και μετατραπεί σε μια έννοια χωρίς σταθερά χαρακτηριστικά, τότε τι εμποδίζει μελλοντικά την επέκτασή του σε κάθε είδους «σχέση»; 

Όχι επειδή είναι λογικό, αλλά επειδή —όπως αποφάνθηκαν οι κύριοι δικαστές του ΣτΕ— «η κοινωνία εξελίσσεται».

Κάπου εδώ η λογική αυτή  αρχίζει να μπάζει νερά.

Αν οδηγηθεί στα άκρα, θα μπορούσε να νομιμοποιήσει οτιδήποτε, αρκεί να το παρουσιάσουν οι επιτήδειοι  ως «κοινωνική εξέλιξη».

Έτσι, τίθεται ένα κρίσιμο ζήτημα:η εξέλιξη είναι από μόνη της επαρκές κριτήριο ορθότητας;

Η ιστορία δείχνει ότι όχι δεν είναι. 

Υπήρξαν εποχές όπου πρακτικές θεωρούνταν «κανονικές» ή «αποδεκτές», αλλά αργότερα κρίθηκαν προβληματικές ή ακόμα και απάνθρωπες. 

Άρα, η μεταβολή δεν ταυτίζεται αυτόματα με την πρόοδο.Οι μεταβολές επιβάλλονται  από τη μόδα και όχι από την πρόοδο! 

Γιατί η ιστορία δεν μας έχει διδάξει ότι κάθε «εξέλιξη» είναι και πρόοδος. Μας έχει διδάξει το ακριβώς αντίθετο.

 

Η έννοια του θεσμού υπάρχει ακριβώς για να θέτει όρια. Αν αφαιρέσεις τα όρια, δεν έχεις θεσμό — έχεις μια λέξη χωρίς περιεχόμενο.

Παράλληλα, η απομάκρυνση από σταθερές αξίες δημιουργεί και ένα άλλο πρόβλημα:ότι  όλα μπορούν να επαναπροσδιοριστούν από μηδενική βάση και στην περίπτωση αυτή  τίποτα δεν έχει σαφή ορισμό. 

Και όταν ένας θεσμός χάσει τα όριά του, κινδυνεύει να χάσει και τη λειτουργία του. (Και αυτό ισχύει και για την Δικαιοσύνη) 

Από την άλλη πλευρά, η κοινωνία δεν είναι στάσιμη. Οι ανάγκες αλλάζουν, οι αντιλήψεις εξελίσσονται και το δίκαιο οφείλει να ανταποκρίνεται σε αυτές τις αλλαγές. 

Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μια άνευ όρων προσαρμογή, αλλά μια ισορροπία:εξέλιξη με κριτήρια, με σύνεση και όχι χωρίς όρια.

Και ενώ όλα αυτά παρουσιάζονται ως νηφάλιος νομικός στοχασμός, στην πραγματικότητα πρόκειται για μια βαθιά ιδεολογική επιλογή:να μετατραπούν οι θεσμοί σε κάτι πλήρως ρευστό, ώστε να προσαρμόζονται κάθε φορά στο «πνεύμα της εποχής».

Το ερώτημα όμως παραμένει αμείλικτο:

ποιος ορίζει αυτό το πνεύμα; Και με ποια κριτήρια;

Γιατί αν η απάντηση είναι «οι τάσεις», η «μόδα», ή «οι πιέσεις», τότε το δίκαιο παύει να είναι πυλώνας σταθερότητας και γίνεται καθρέφτης συγκυριών.

Και μέσα σε όλο αυτό το σκηνικό, δεν μπορεί να αγνοηθεί και η σιωπή —ή η αμηχανία— εκείνων που κάποτε ήταν θεματοφύλακες θεσμών και  αξιών. Όταν η αξιοπιστία χάνεται, η φωνή αδυνατίζει. Και όταν η φωνή αδυνατίζει, κανείς δεν ακούει. Όταν αυτοί οι φορείς εμφανίζονται αντιφατικοί, αδύναμοι ή αναξιόπιστοι, η κοινωνία παύει να τους εμπιστεύεται και αναζητά νέες βάσεις.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ειλικρινές συμπέρασμα της υπόθεσης:δεν αλλάζουν μόνο οι θεσμοί.

Αλλάζει και η ίδια η κοινωνία —και μαζί της, η ικανότητά της να θέτει όρια.

Και τότε, το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει επόμενη «εξέλιξη».

Το ερώτημα είναι:

θα υπάρχει κάτι που να μην αλλάζει;

https://exapsalmos.gr