Η Εκκλησία της Ελλάδος έχει ήδη περάσει, σιωπηρά αλλά σταθερά, σε τροχιά διαδοχής. Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος Β΄, στα 88 του χρόνια, δεν είναι απλώς ένας εκ των μακροβιοτέρων Προκαθημένων αλλά ο κεντρικός ρυθμιστής ενός συστήματος ισορροπιών που ο ίδιος διαμόρφωσε. Και όσο κι αν ο ίδιος αποφεύγει να ανοίξει θεσμικά τη διαδικασία, η «επόμενη μέρα» έχει ήδη ξεκινήσει. Η Εκκλησία έχει ήδη εισέλθει σε τροχιά διαδοχής. Όχι ανοιχτά, αλλά υπόγεια. Όχι με ανακοινώσεις, αλλά με κινήσεις σιωπηλές.
Όμως η Εκκλησία δεν λειτουργεί μόνο με αριθμούς. Λειτουργεί με πρόσωπα, με πνευματική βαρύτητα και με εκκλησιολογική συνείδηση.
Ο λόγος του Μεγάλου Βασιλείου παραμένει επίκαιρος:
«Τὸ τῆς Ἐκκλησίας πολίτευμα οὐκ ἐστὶ μοναρχία, ἀλλὰ κοινωνία καὶ σύμπνοια.»
(Η Εκκλησία δεν είναι μοναρχία, αλλά κοινωνία και σύμπνοια.)
Η ρητορική της αποχώρησης και η στρατηγική της παραμονής
Με τη φράση «μπορώ να ζήσω και χωρίς να είμαι Αρχιεπίσκοπος» που κατέθεσε στην τελευταία συνέντευξή του ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος δεν άνοιξε τη διαδοχή, απλώς την υπενθύμισε. Δεν ενεργοποίησε διαδικασίες· μέτρησε αντιδράσεις.
Αν πίστευε ότι ο κύκλος του έχει κλείσει, θα είχε ήδη αποχωρήσει, όπως είχε αφήσει να εννοηθεί δύο φορές και στο παρελθόν.Το 2019( πριν από επτά χρόνια) όταν παραιτήθηκε ο συνομήλικός του Μητροπολίτης Καλαβρύτων Αμβρόσιος, ο κ. Ιερώνυμος είχε εκφράσει δημοσίως την επιθυμία να μιμηθεί την κίνησή του και να παραιτηθεί. Φρόντισε, βεβαίως, να προσθέσει «την κατάλληλη ώρα». Αλλά και τον Φεβρουάριο του 2023, με αφορμή τη συμπλήρωση 15 χρόνων στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, σε τηλεοπτική συνέντευξη που είχε δώσει και τότε, είχε δηλώσει έτοιμος να παραιτηθεί αν το ζητήσουν κάποιοι ιεράρχες. Και τώρα στη συνέντευξή του στα ΝΕΑ. Πρόκειται για μια προαναγγελλόμενη διαδικασία η οποία όμως δεν ολοκληρώνεται στην πράξη. Αντίθετα, επιλέγει να παραμένει στο κέντρο του παιχνιδιού. Και αυτό γιατί γνωρίζει καλά ότι η ισχύς του δεν είναι μόνο θεσμική — είναι και αριθμητική.
Κατά τη θητεία του εξέλεξε και χειροτόνησε περισσότερους μητροπολίτες από κάθε άλλο προκάτοχό του. Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της Ιεραρχίας του οφείλει —αν όχι προσωπική αφοσίωση- τουλάχιστον πολιτική αναφορά. Η επιρροή του είναι ενσωματωμένη στο σώμα που θα κληθεί, όταν έρθει η ώρα, να εκλέξει τον διάδοχό του.
Η γενιά των 50άρηδων: μετριοπάθεια ή στρατηγική αναμονή;
Στην Ιεραρχία έχει διαμορφωθεί μια ισχυρή ομάδα Μητροπολιτών. Πρόσωπα με δυναμισμό, διοικητικές ικανότητες και δημόσιο λόγο. Μεταξύ των δυναμικών και , ταλαντούχων αυτών Ιεραρχών με λόγο και παρρησία ενώπιον Θεού και ανθρώπων έχουν ήδη ξεχωρίσει οι
- . ο ΘεολόγοςΣερρών
- . ο ΝεκτάριοςΚερκύρας
- ο Κύριλλος Κηφισίας
- ο Γαβριήλ Νέας Ιωνίας
- ο Συμεών Φθιώτιδος
- ο Φιλόθεος Θεσσαλονίκης
- ο Μάξιμος Ιωαννίνων
- ο Ιερώνυμος Λαρίσης
- ο Γεώργιος Καρπενησίου
- ο Χρυσόστομος Τρίκκης
Θα τους ονομάζαμε ως την ισχυρή ομάδα των νεωτέρων και των μεσηλίκων Μητροπολιτών οι οποίοι αυτή τη στιγμή δεν στηρίζουν σταθερά κάποιο συγκεκριμένο εκ των φερομένων δελφίνων αλλά επαμφοτερίζουν- και πολύ σωστά κάνουν , μέχρις ότου δουν προς τα που θα γύρει η πλάστιγγα. Εξάλλου μπορεί να ζήσουμε και την έκπληξη και δούμε να εκλέγεται Αρχιεπίσκοπος κάποιος απο αυτούς τους Μητροπολίτες.
Κοντά σε αυτούς ισχυρή θέση κατέχει μια μεγάλη σειρά – η μεγαλύτερη- εκλεγέντων Μητροπολιτών επί Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου Β ´ από το 2008 και μετά, οι οποίοι θα κρίνουν τη μάχη. Είναι η νέα γενιά Ιεραρχών για την οποία ο Αρχιεπίσκοπος εξέφρασε προχθές στην συνέντευξη την ευαρέσκειά του και έδειξε ικανοποιημένος που τους εξέλεξε.
Ξεκινώντας από τις πρώτες εκλογές του το 2008 μέχρι και τον Οκτώβριο του 2025, είναι οι Μητροπολίτες:
- Λευκάδος Θεόφιλος
- Θηβών και Λεβαδείας Γεώργιος
- Παροναξίας Καλλίνικος
- Φωκίδος Θεόκτιστος
- Άρτης Καλλίνικος
- Ηλείας Αθανάσιος
- Ιλίου Αθηναγόρας
- Ζακύνθου Διονύσιος
- Γλυφάδας Αντώνιος
- Χίου Μάρκος
- Πρεβέζης Χρυσόστομος
- Ιερισσού Θεόκλητος
- Μαρωνείας Παντελεήμων
- Αργολίδος Νεκτάριος
- Κίτρους Γεώργιος
- Ελασσώνος Χαρίτων
- Θεσσαλιώτιδος Τιμόθεος,
- Μεγάρων Κωνσταντίνος
- Γρεβενών Δαυΐδ
- Κεφαλληνίας Δημήτριος
- Νέας Κρήνης Ιουστίνος
- Σταγών και Μετεώρων Θεόκλητος
- Φιλίππων Στέφανος
- Μάνης Χρυσόστομος
- Σισανίου Αθανάσιος
- Καλαβρύτων Ιερώνυμος
- Λήμνου Ιερόθεος
- Λαγκαδά Πλάτων
- Καστορίας Καλλίνικος
- Κιλκισίου Βαρθολομαίος
- Περιστερίου Γρηγόριος
- Θήρας Αμφιλόχιος
- Γόρτυνος Νικηφόρος
- Αιτωλίας Δαμασκηνός
- Δράμας Δωρόθεος
- Παραμυθίας Σεραπίων
- Φλωρίνης Ειρηναίος
- Μαντινείας Επιφάνιος
- Δρυινουπόλεως Αλέξιος και
- Κορίνθου Παύλος.
Αυτή η γενιά εμφανίζεται μετριοπαθής στα «εύφλεκτα» ζητήματα και αποφεύγει κάθε πίεση για άμεση διαδοχή. Όχι μόνο από σεβασμό προς τον Αρχιεπίσκοπο. Αλλά και από ψύχραιμο υπολογισμό.Αλλά αν θέλει και οργανωθεί σωστά βγάζει Αρχιεπίσκοπο. Το θέμα είναι ποιος μπορεί να τους κατευθύνει ή έστω να στρέψει την προσοχή τους προς συγκεκριμένο Ιεράρχη ο οποίος σε αυτή την συγκυρία θα κριθεί ως ο πλεον κατάλληλος να ηγηθεί της Εκκλησίας μας.
Η ανάδειξη ενός 50χρονου ή 55χρονου στον αρχιεπισκοπικό θρόνο θα σήμαινε ενδεχομένως παραμονή δεκαετιών. Αυτό μεταφράζεται σε «κλείδωμα» της κορυφής και σε δραστικό περιορισμό των προοπτικών των υπολοίπων. Όμως δεν το βλέπουν όλοι έτσι. Και κυρίως όσοι δεν έχουν παραπάνω φιλοδοξίες και είναι οι περισσότεροι.
Μπορεί η στρατηγική που επικρατεί να είναι σαφής: παραμονή Ιερωνύμου όσο το δυνατόν περισσότερο, ώστε το παράθυρο ευκαιρίας να ανοίξει σε πιο ευνοϊκές συνθήκες.
Η μετριοπάθεια, λοιπόν, δεν είναι μόνο εκκλησιαστική αρετή. Είναι και στρατηγική επένδυση χρόνου.Αλλά επαναλαμβάνω δεν ισχύει για όλους αυτό.
Και αφήσαμε για το τέλος το καλύτερο και το πλέον σημαντικό.Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική αναμονής βρίσκεται μία δυνατή ηλικιακά ομάδα της Ιεραρχίας: είναι Μητροπολίτες με εμπειρία, με έργο και με δείγματα γραφής θαυμαστά και είναι στο ηλικιακό φάσμα των 60-65–70 ετών και αποτελούν τα φαβορί της παρούσης συγκυρίας. Η Ιεραρχία όταν έλθει η ώρα ή θα επιλέξει έναν εξ αυτών , έστω και ως μεταβατικό, ή θα κάνει την τομή και θα προχωρήσει στο επόμενο βήμα: να εκλέξει Ιεράρχη από τη νέα γενιά των 50ρηδων, η οποία δείχνει έτοιμη από καιρό.
Οι Μητροπολίτες που ξεχώρισαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο και περιμένουν υπομονετικά τη σειρά τους είναι οι:
- ο Σύρου Δωρόθεος
- ο Χρυσόστομος Μεσσηνίας
- ο Σεραφείμ Πειραιώς
- ο Χρυσόστομος Χαλκίδος
- ο Χρυσόστομος Πατρών
- ο Ιγνάτιος Δημητριάδος
- ο Δανιήλ Καισαριανής
- ο Δαμασκηνός Διδυμοτείχου
- ο Νεκτάριος Κερκύρας
- ο Νικόλαος Μεσογαίας
- ο Εφραίμ Ύδρας
- ο Άνθιμος Αλεξανδρουπόλεως
- ο Βαρνάβας Νεαπόλεως
Είναι οι Μητροπολίτες εκείνοι που μπορούν να διεκδικήσουν τον Θρόνο των Αθηνών την επόμενη μέρα. Αρκετοί εξ αυτών δεν έχουν αποκρύψει, την φιλοδοξία τους( Σύρου, Μεσσηνίας, Πατρών, Δημητριάδος). Κάποιοι περιμένουν στην εφεδρεία και την κατάλληλη στιγμή δεν αποκλείεται να ανοίξουν τα χαρτιά τους και να εκδηλώσουν ενδιαφέρον. Αυτό σημαίνει πως αν δεν υπάρξουν συμμαχίες και συνεννοήσεις μεταξύ των υποψηφίων, θα έχουμε πολλές υποψηφιότητες στον πρώτο γύρο μέχρις ότου καταρτιστεί το Τριπρόσωπο. Και αυτό συμφέρει πάντα τον φερόμενο ως δεύτερο σε δυνάμεις υποψήφιο, γιατί οι πολλαπλές υποψηφιότητες αφαιρεθούν από την δεξαμενή του ισχυρού πρώτου.
Να πούμε πάντως ότι ο χρόνος όσο περνά δεν λειτουργεί ευνοϊκά γιαυτή τη γενιά Ιεραρχών. Κάθε έτος που περνά περιορίζει τις πιθανότητες να διεκδικήσουν με ή χωρίς αξιώσεις τον αρχιεπισκοπικό θρόνο. Μπορεί να είναι η γενιά με τη μεγαλύτερη θεσμική εμπειρία και με σημαντική επιρροή, αλλά παράλληλα είναι και με το μεγαλύτερο άγχος χρονικού ορίου.Αποτελούν τα πρόσωπα που, εφόσον ανοίξει η διαδικασία, μπορούν να διεκδικήσουν τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο. Ο χρόνος όμως λειτουργεί πιεστικά γι’ αυτούς.
Και αναδύεται ένα βαθύτερο εκκλησιολογικό ερώτημα:
Η Εκκλησία επιλέγει ηγέτη με κριτήριο τη θεσμική εμπειρία ή την πνευματική προοπτική;
Ο άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος γράφει:
«Ὅπου ὁ ἐπίσκοπος, ἐκεῖ ἡ Ἐκκλησία.»
Η φράση δεν υποδηλώνει εξουσία, αλλά ευθύνη. Ο Επίσκοπος είναι σημείο ενότητας — όχι κέντρο προσωπικής ισχύος.
Στο σημείο αυτό να πούμε και κάτι διαφωτιστικό της περιρρέουσας ατμόσφαιρας που έχει δημιουργηθεί. Η συζήτηση περί θέσπισης ορίου ηλικίας για τους ιεράρχες -που κάποια στιγμή ακούστηκε ως απειλή ή σενάριο εκφοβισμού- εν προκειμένω αποκτά στρατηγικό χαρακτήρα. Μια τέτοια ρύθμιση θα αναδιάτασσε πλήρως το τοπίο αφού θα έθετε εκτός μάχης τους παλαιούς, θα επιτάχυνε τις εξελίξεις για άλλους και θα αποδυνάμωνε την άτυπη συμμαχία των μεγαλυτέρων σε ηλικία Μητροπολιτών που στηρίζουν τη σημερινή κατάσταση και θα απογύμνωνε την Ιεραρχία από σοφά και έμπειρα στελέχη. Αλλά για να γίνει αυτό πρέπει να υπάρχει κυβερνητική βούληση! Και δεν υπάρχει.
Οι υπέργηροι και η σταθερότητα
Υπάρχει όμως και η γενιά των σοφών. Κάποιοι εξ αυτών είναι ευτύχημα που υπάρχουν στην Εκκλησία μας ενώ κάποιοι άλλοι θα έπρεπε να έχουν αποσυρθεί από καιρό.
Στα 95 του, ο Σεραφείμ Καρυστίας παραμένει σύμβολο μιας άλλης εποχής — εκλεγμένος από το 1968. Δίνει δωρεάν μαθήματα ήθους και χρηστής ποιμαντικής συμπεριφοράς προς τους νέους Ιεράρχες.
Δίπλα του, οι σταθερές αξίες της Εκκλησίας μας , ο Ευστάθιος Σπάρτης 86 ετών, ο Παντελεήμων Βεροίας 81 ετών, ,ο Παντελεήμων Ξάνθης 83 ετών , ο Αλέξιος Νικαίας 82 ετών, ο Ιερόθεος Ζιχνών 81 ετών, ο Παύλος Κοζάνης 84 ετών, ο Ιερόθεος Ναυπάκτου 81 ετών,ο Συμεών Νέας Σμύρνης 81 ετών, ο Δημήτριος Γουμενίσης 78 ετών, ο Ευσέβιος Σάμου 77 ετών, ο Ιωήλ Εδέσσης 77 ετών, ο Νικόδημος Κασσανδρείας 84 ετών, ο Μακάριος Σιδηροκάστρου 74 ετών,ο Χρυσόστομος Ελευθερουπόλεως 79 ετών.
Αν και ανήκουν στην πρεσβυτέρα Ιεραρχία και κάποιοι εξ αυτών έχουν εκλεγεί επί Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, διατηρούν σταθερή γραμμή στήριξης προς τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο.
Στην παραπάνω ομάδα συγκαταλέγονται και οι δύο γέροντες Μητροπολίτες Μηθύμνης Χρυσόστομος 96 ετών και Μυτιλήνης Ιάκωβος 84 ετών,από το ακριτικό νησί της Λέσβου το οποίο εκκλησιαστικά διοικείται τα τελευταία χρόνια με τον …αυτόματο πιλότο.
Και οι δύο γέροντες Ιεράρχες συμπλέουν πάντα με την γνώμη του Αρχιεπισκόπου. Ενώ η Εκκλησία μας δυστυχώς, ζει και περιλούζεται αυτή την τραγική κατάσταση. Μάλιστα αν έχουμε υγεία, θα είναι και οι δύο παραπάνω Μητροπολίτες Συνοδικά μέλη κατά την προσεχή Συνοδική περίοδο τον Σεπτέμβριο. . Ο δε Μηθύμνης θα είναι και ….Αντιπρόεδρος(!!) της ΔΙΣ. Και όλα αυτά εν έτει 2026.
Η στήριξη όλων αυτών προς τον Αρχιεπίσκοπο και τις αποφάσεις της Συνόδου δεν είναι απλώς προσωπική. Είναι στήριξη στη λογική της θεσμικής συνέχειας, της αποφυγής ρήξεων και παρεξηγήσεων αλλά και για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο. Για αυτή την ομάδα, η παραμονή του Ιερωνύμου διασφαλίζει την σταθερότητα και αποτρέπει απρόβλεπτες συνέπειες και αλόγιστες μετατοπίσεις. Με λίγα λόγια έχουν το κεφάλι τους ήσυχο.
Πέρα από τα ράσα: πολιτική και επιρροή
Η εκλογή Αρχιεπισκόπου δεν είναι εσωτερική υπόθεση μόνο της Εκκλησίας. Πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες παρακολουθούν στενά. Η Εκκλησία της Ελλάδος εξακολουθεί να διαθέτει κοινωνικό βάρος, δίκτυα επιρροής και συμβολικό κεφάλαιο με ανεκτίμητη αξία.
Με κάθε κρίση που περνά η χώρα μας αναδεικνύεται η πραγματική αξία και η προσφορά της Εκκλησίας μας .
Η επόμενη μέρα δεν θα είναι απλώς εκκλησιαστική διαδικασία αλλά θα είναι πεδίο διασταύρωσης συμφερόντων, στρατηγικών και ισορροπιών.
Το πραγματικό δίλημμα
Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει διαδοχή. Αυτό είναι βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα συμβεί. . Το ερώτημα είναι πότε και υπό ποιους όρους.
Ο Ιερώνυμος κρατά ακόμη τα κλειδιά και του θρόνου που κατέχει και του χρόνου.
Οι νεώτεροι επενδύουν στη φθορά του χρόνου. Οι εξηντάρηδες- εξηνταπεντάρηδες και άνω πιέζονται από αυτόν και φοβούνται μην τους προλάβει. . Οι υπέργηροι στηρίζουν τη στασιμότητα.
Η Εκκλησία βρίσκεται μπροστά σε μια μεταβατική φάση που δεν έχει ακόμη θεσμικά ανακοινωθεί, αλλά με πολιτικούς όρους έχει ξεκινήσει, έστω και υπόγεια.
Και όπως σε κάθε μεταβατική περίοδο, το διακύβευμα δεν είναι μόνο το πρόσωπο του διαδόχου — είναι το μοντέλο ηγεσίας που θα επικρατήσει
Συγκεντρωτικό ή συνοδικό μοντέλο;
Διοικητικό ή ποιμαντικό;
Παρεμβατική ή χαμηλών τόνων διοίκηση;
Ισχυρός Πρώτος ή ενισχυμένη Σύνοδος
Ο Πρώτος με τους κολλητούς του ή ο Πρώτος και όλοι μαζί ως Σύνοδος;
Η Ορθόδοξη παράδοση δεν γνωρίζει αυταρχικά σχήματα. Γνωρίζει τη Συνοδικότητα.
«Ἔδοξεν τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν» (Πράξεις 15,28)
Αυτή η φράση της Αποστολικής Συνόδου είναι η θεμελιώδης εκκλησιολογική αρχή:
Καμία απόφαση χωρίς το σώμα. Καμία πρωτοβουλία χωρίς την κοινωνία.
Η επόμενη μέρα δεν θα κριθεί την ημέρα της ψηφοφορίας. Έχει ήδη κριθεί στις σιωπηλές συμμαχίες που ήδη επωάζονται,στις αργές αλλά αναμενόμενες μετατοπίσεις και στις στρατηγικές αναμονής που εξελίσσονται σήμερα, πίσω από τις κλειστές πόρτες της Ιεραρχίας.
Ο Άγιος Κυπριανός Καρχηδόνος μας υπενθυμίζει:
«Ἔχει Θεὸν Πατέρα ὁ ἔχων τὴν Ἐκκλησίαν Μητέρα.»
Η επόμενη ημέρα όποτε έλθει δεν θα είναι απλώς μάχη προσώπων. Θα είναι δοκιμασία εκκλησιαστικής ωριμότητας και ευκαιρία για προσευχή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου