Λόγος Κατηχητήριος επί τη ενάρξει της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής (2026)

+ Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ

ΕΛΕῼ ΘΕΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ

ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ

ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ,

ΧΑΡΙΣ ΕΙΗ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ

ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ,

ΠΑΡ᾿ HΜΩΝ ΔΕ ΕΥΧΗ, ΕΥΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΩΡΗΣΙΣ

* * *

Τιμιώτατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι καί τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα,

Ἔμπλεοι ἱερᾶς συγκινήσεως, εἰσερχόμεθα καί ἐφέτος, Θείᾳ εὐδοκίᾳ, εἰς τήν Ἁγίαν καί Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, εἰς τό στάδιον τῶν ἀσκητικῶν ἀγώνων, τόν καιρόν τῆς νηστείας καί τῆς μετανοίας, τῆς ταπεινώσεως καί τῆς προσευχῆς, τῆς πνευματικῆς ἐγρηγόρσεως καί τῆς φιλαδελφίας, μέ τά ὄμματα τῆς καρδίας ἐστραμμένα πρός τόν ζωηφόρον Σταυρόν τοῦ Κυρίου, τόν ὁδηγοῦντα πάντας ἡμᾶς πρός τό Ἅγιον Πάσχα, τό διανοῖγον τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων τάς πύλας τοῦ Παραδείσου.

Ομιλία στην Κυριακή της Απόκρεω (Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς)

(Ματθ. κε’ 31-46)

Οἱ στατιστικολόγοι ἐκτιμοῦν ὅτι πάνω στὴ γῆ ζοῦνε ἑνάμιση δισεκατομμύριο ἄνθρωποι [Αὐτὰ ἴσχυαν τὴν ἐποχὴ ποὺ ὁ ἅγιος Νικόλαος Βελιμ. ἔγραφε τὸ κείμενο αὐτὸ γύρω στὴν δεκαετία τοῦ 1930]. Ἀπ᾽ αὐτὸ τὸ ἑνάμιση δισεκατομμύριο οὔτε ἕνας ἄνθρωπος δὲν μπορεῖ νὰ σᾶς πεῖ, μὲ τὶς διανοητικές του δυνατότητες, τί θὰ γίνει, ὅταν ἔρθει τὸ τέλος τοῦ κόσμου καὶ τί θὰ γίνουμε ἐμεῖς ὅταν πεθάνουμε. Κι ὅλες αὐτὲς οἱ χιλιάδες ἑκατομμύρια ἄνθρωποι ποὺ ἔζησαν πρὶν ἀπὸ μᾶς στὴ γῆ, δὲ θὰ μποροῦσαν οὔτε κι αὐτοὶ μὲ τὴ διαδικασία τῶν νοητικῶν λειτουργιῶν τους νὰ μᾶς ἀπαντήσουν μὲ σιγουριὰ καὶ σαφήνεια γιὰ τὸ τέλος τοῦ κόσμου καὶ τί μᾶς περιμένει μετὰ τὸν θάνατό μας, νὰ μᾶς ποῦν ὁτιδήποτε ποὺ θὰ μπορούσαμε νὰ τὸ ἀποδεχτοῦμε σὰν ἀληθινὸ μὲ τὴν καρδιὰ καὶ τὸ νοῦ μας.

Ο ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ (Κυριακή της Απόκρεω)

π. Δημητρίου Μπόκου 

Η αναβάθμιση του σύμπαντος κτιστού κόσμου, που θα λάβει χώρα κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού και την τελική κρίση των ανθρώπων, θα συγκλονίσει τους πάντες. Στο κοσμοϊστορικό αυτό γεγονός θα πρωταγωνιστήσει όχι μόνο ο Θεός, αλλά και ο άνθρωπος (Κυριακή της Απόκρεω).

Πώς θα γίνει όμως αυτό; 

Ο άνθρωπος όχι μόνο θα συμβάλει στη νέα μορφή της άψυχης κτίσης, αλλά κυρίως θα καθορίσει τη δική του θέση στο γίγνεσθαι του νέου κόσμου. Καταλύτης στις διεργασίες αυτές θα είναι η άσκηση της αγάπης. Ο άνθρωπος έχει μέσα του ένα στοιχείο εκρηκτικής σημασίας, που ίσως ούτε καν το υποπτεύεται. Μπορεί να είναι άνθρωπος καθολικός. Να έχει καθολικότητα. Δηλαδή; 

Οι Εβραίοι, πορευόμενοι προς Χαναάν, αμάρτησαν καθ’ οδόν βαριά πολλές φορές. Ο Θεός αποφάσισε να τους εξαφανίσει από προσώπου της γης. «Θα κάνω εσένα μεγάλο έθνος», είπε στον Μωυσή. Εκείνος όμως ζητούσε πάντα από τον Θεό να αλλάζει απόφαση. «Αν δεν τους συγχωρήσεις, έλεγε, εξάλειψε μαζί με αυτούς και εμένα από το βιβλίο σου, όπου με έχεις γραμμένο» (Εξ. 32, 9-11. 32).

Το Σάββατο των ψυχών

Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο σώμα που βλέπουμε να ζει, να κινείται, να εργάζεται, να χαίρεται, να υποφέρει, να γηράσκει και να πεθαίνει. Είναι και η ψυχή η αθάνατη, που βρίσκεται ενωμένη με το σώμα, όσο εκείνο ζει.

Όταν όμως πεθάνει το σώμα, η ψυχή ζει, υπάρχει και παραμένει αθάνατη. Είναι πνευματική υπόσταση, αιώνια και μεταφέρεται στον αόρατο κόσμο των πνευμάτων, αλλάζει δηλαδή κατάσταση και τρόπο ύπαρξης.

Και η Εκκλησία, σαν φιλόστοργη μητέρα, δεν είναι μόνο για όσους ζουν στον κόσμο τούτο, αλλά και για τα παιδιά της, που πέθαναν και η ψυχή των βρίσκεται στον πνευματικό κόσμο. Η διδασκαλία αυτή είναι βασική αλήθεια της ορθοδόξου πίστεως μας. Σαν συνέχεια αυτού του δόγματος είναι και μια άλλη διδασκαλία στενά ενωμένη με την προηγούμενη.

Ψυχοσάββατο. Τι έλεγε ο άγιος Παϊσιος για τα μνημόσυνα. Συνταγή για παραδοσιακά κόλλυβα.

Στον αυριανό εσπερινό πηγαίνουμε τα κόλλυβα και το χαρτάκι ΥΠΕΡ ΑΝΑΠΑΥΣΕΩΣ, όπου αναγράφονται τα ονόματα των κεκοιμημένων για τα οποία γίνεται το μνημόσυνο.

Μέσα στην ιδιαίτερη μέριμνά της για τους κεκοιμημένους, η αγία Ορθόδοξη Εκκλησία μας έχει καθορίσει ξεχωριστή ημέρα της εβδομάδος γι’ αυτούς. Κάθε Σάββατο δηλαδή.

Οπως η Κυριακή είναι η ημέρα της Αναστάσεως του Κυρίου, έτσι και το Σάββατο είναι η ημέρα των κεκοιμημένων, για να τους μνημονεύουμε και να έχουμε (επι)κοινωνία μαζί τους. Σε κάθε προσευχή και ιδιαίτερα στις προσευχές του Σαββάτου ο πιστός μνημονεύει τους οικείους, συγγενείς και προσφιλείς, αλλά ζητά και τις προσευχές της Εκκλησίας γι’ αυτούς.

Σε ετήσια βάση η Εκκλησία έχει καθορίσει δύο Σάββατα, τα οποία αφιερώνει στους κεκοιμημένους της. Είναι τα Ψυχοσάββατα. Το ένα πριν από την Κυριακή της Απόκρεω και το άλλο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής.

ΤΣΙΚΝΟΠΕΜΠΤΗ

Τίνι δὲ ὁμοιώσω τὴν γενεὰν ταύτην; ὁμοία ἐστὶ παιδίοις καθημένοις ἐν ἀγοραῖς, ἃ προσφωνοῦντα τοῖς ἑταίροις αὐτῶν λέγουσιν·

ηὐλήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ὠρχήσασθε, ἐθρηνήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ἐκόψασθε.

Ἦλθε γὰρ Ἰωάννης μήτε ἐσθίων μήτε πίνων, καὶ λέγουσι· δαιμόνιον ἔχει.

Ἦλθεν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οἰνοπότης, τελωνῶν φίλος καὶ ἁμαρτωλῶν. Καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς!' ( μτθ 11, 16-19)

Η Τσικνοπέμπτη είναι μια μέρα κρεωφαγίας ανάμεσα σε δύο νηστήσιμες και κυρίως έχει νόημα για όσους θα νηστέψουν την σαρακοστή.Η θέση της μέσα σε αυτή την εβδομάδα είναι ιδιαίτερη.Διανύουμε την εβομάδα κατα την οποία τρώμε για τελευταία φορά κρέας πριν την μεγάλη νηστεία.Γιατί η επομένη είναι Τυρινή εβδομαδα.Η Πεμπτη λοιπόν αυτή βρίσκεται ανάμεσα στις δύο νηστείες της Τετάρτης και της Παρασκευής,γι αυτό παίρνει αυτό το ιδιαίτερο πανηγυρικό χρώμα.Είναι όμορφη η ευωχία λίγο πριν τον μεγάλο αγώνα.

Σε αναπαυει,φιλανθρωπεύει για την αδυναμία μας ετούτη η μέρα. Και φυσικά το μέτρο και το πνεύμα ευχαριστίας ομορφαίνει αυτές τις στιγμές μας. 

Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου (Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς)

Ένας άνθρωπος βάδιζε στο δάσος. Ήθελε να διαλέξει ένα καλό δέντρο, απ’ όπου θα έβγαζε δοκάρια για τη σκεπή του σπιτιού του. Εκεί είδε δύο δέντρα, το ένα δίπλα στο άλλο. Το ένα ήταν ίσιο, λείο και ψηλό, αλλά το εσωτερικό του, ο πυρήνας του, ήταν σάπιο. Το άλλο είχε ανώμαλη επιφάνεια κι ο κορμός του έδειχνε άσχημος. Το εσωτερικό του όμως ήταν γερό. Ο άνθρωπος αναστέναξε και είπε: «Σε τι μπορεί να μου χρησιμέψει το ψηλό και ίσιο αυτό δέντρο, αφού το μέσα του είναι σάπιο κι ακατάλληλο για δοκάρια; Το άλλο μοιάζει ανώμαλο, άσχημο, αλλά τουλάχιστο το μέσα του είναι γερό. Έτσι, αν καταβάλω λίγο μεγαλύτερη προσπάθεια, μπορώ να το διαμορφώσω και να το χρησιμοποιήσω για δοκάρια στο σπίτι μου». Και χωρίς να το σκεφτεί περισσότερο, διάλεξε το δέντρο εκείνο, το γερό. Το ίδιο θα κάνει κι ο Θεός για να ξεχωρίσει δύο ανθρώπους που βρίσκονται μέσα στο ναό Του. Δε θα διαλέξει εκείνον που φαίνεται επιφανειακά δίκαιος, αλλά τον άλλον, εκείνον που η καρδιά του είναι γεμάτη με την αληθινή δικαιοσύνη του Θεού.

Οι υπερήφανοι έχουν τα μάτια τους διαρκώς υψωμένα προς το Θεό. Οι καρδιές τους όμως είναι κολλημένες στη γη. Αυτοί δεν ευαρεστούν στο Θεό. Ευάρεστοι στο Θεό είναι οι ταπεινοί άνθρωποι, οι πράοι, που έχουν τα μάτια τους χαμηλωμένα στη γη, μα οι καρδιές τους είναι γεμάτες ουρανό. Ο Δημιουργός προτιμά τους ανθρώπους που ομολογούν στο Θεό τις αμαρτίες τους, όχι τα καλά τους έργα.

ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟ (Κυριακὴ Τελώνου καὶ Φαρισαίου)

π. Δημητρίου Μπόκου 

Ἀθανασία! Ἡ λέξη ποὺ γοητεύει, μαγεύει καὶ αἰχμαλωτίζει κάθε ὕπαρξη. Ποὺ περικλείει τὴν πεμπτουσία τῆς ζωῆς, τὸ βαθύτερό της νόημα, τὸν ἀπώτερο σκοπὸ κάθε νοήμονος ὄντος. Πράγμα ποὺ φαίνεται στὴν ἔμφυτη, ἐνστικτώδη, ἄμεση ἀπώθηση τοῦ θανάτου ποὺ ἐνυπάρχει ἰσχυρὴ μέσα μας. Στὸν μύχιο πόθο γιὰ ζωή, ἀτέλειωτη ζωή, μακρὰν ὀδύνης, πόνου καὶ στεναγμοῦ, ποὺ κρύβεται στὸν καθένα μας. Στὴν ἐπιθυμία νὰ πᾶμε ὅλοι στὸν παράδεισο καὶ κανένας στὴν κόλαση. 

Τί εἶναι ὅμως ὁ παράδεισος καὶ τί ἡ κόλαση; Ἂς ἀνιχνεύσουμε τὸ νόημά τους μέσα ἀπὸ τὴν κλασικὴ παραβολὴ τοῦ Χριστοῦ, μὲ τὴν ὁποία ἀνοίγει ὁ ὑπέροχος μεγάλος κύκλος τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, τὸ εὐλογημένο Τριώδιο (Κυριακὴ Τελώνου καὶ Φαρισαίου).

«Ανοίγει» το Τριώδιο

Το Τριώδιο αποτελεί εκείνο το τμήμα του εκκλησιαστικού έτους που περιλαμβάνει τις «κινητές» εορτές πριν το Πάσχα και προπαρασκευάζει για τον άξιο εορτασμό των Παθών και της Αναστάσεως. Πρόκειται επίσης για το λειτουργικό βιβλίο της Εκκλησίας μας που περιέχει ύμνους οι οποίοι προετοιμάζουν τους πιστούς για τον εορτασμό αυτό με ανάλογα βιώματα, μετάνοιας, προσευχής και νηστείας.

Περιλαμβάνει δέκα Κυριακές, οι οποίες ξεκινούν από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου μέχρι τον Εσπερινό του Μ. Σαββάτου.

Διαιρείται σε δύο τμήματα:

1) Το προ της Νηστείας που περιλαμβάνει την Κυριακή Τελώνου και Φαρισαίου, του Ασώτου, της Απόκρεω και της Τυροφάγου και

2) της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και της Μ. Εβδομάδας δηλαδή έξι εβδομάδες και η Μ. Εβδομάδα δηλαδή την Α΄ Κυριακή των Νηστειών της Ορθοδοξίας, την Β΄ Κυριακή των Νηστειών του Αγ. Γρηγορίου Παλαμά, την Γ΄ Κυριακή των Νηστειών της Σταυροπροσκυνήσεως, την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος, την Ε΄ Κυριακή των Νηστειών της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, την Στ΄ Κυριακή των Νηστειών που είναι των Βαΐων και την Μεγάλη Εβδομάδα.

«Τῆς μετανοίας», «Τῆς σωτηρίας», «Τὰ πλήθη τῶν πεπραγμένων» | Στανίτσας & Δανιηλίδης 3.03.1963

Πεντηκοστάρια Ιδιόμελα Τριωδίου Δόξα… Ἦχος πλ. δ’ Τῆς μετανοίας ἄνοιξόν μοὶ πύλας Ζωοδότα, ὀρθρίζει γὰρ τὸ πνεύμά μου, πρὸς ναὸν τὸν ἅγιόν σου, ναὸν φέρον τοῦ σώματος, ὅλον ἐσπιλωμένον, ἀλλ\’ ὡς οἰκτίρμων κάθαρον, εὐσπλάγχνω σου ἐλέει. Καὶ νύν… Θεοτοκίοv. Ἦχος ὁ αὐτὸς Τῆς σωτηρίας εὔθυνόν μοὶ τρίβους, Θεοτόκε, αἰσχραῖς γὰρ κατερρύπωσα, τὴν ψυχὴν ἁμαρτίαις, ὡς ῥαθύμως τὸν βίον μου, ὅλον ἐκδαπανήσας, ταὶς σαὶς πρεσβείαις ῥύσαί με, πάσης ἀκαθαρσίας. Στίχ. Ἐλέησόν με ὁ Θεὸς κατὰ τὸ μέγα ἐλεός σου καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἐξάλειψον τὸ ἀνόμημα μου. Ἦχος πλ. β’ Τὰ πλήθη τῶν πεπραγμένων μοὶ δεινῶν, ἐννοῶν ὁ τάλας, τρέμω τὴν φοβερὰν ἡμέραν τῆς κρίσεως, ἀλλὰ θαρρῶν εἰς τὸ ἔλεος τῆς εὐσπλαγχνίας σου, ὡς ὁ Δαυὶδ βοῶ σοί. Ἐλέησόν με ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα σου ἔλεος.

Ψάλλουν οι Άρχοντες της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, Θρασύβουλος Στανίτσας και Νικόλαος Δανιηλίδης. Ζωντανή ηχογράφηση από τον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι, Κωνσταντινούπολη. Κυριακή Ορθοδοξίας - 3.03.1963

Από τη Βυζαντινή και Ορθόδοξη Μουσική Συλλογή της Αμερικανίδας Εθνομουσικολόγου Laura Boulton - Online Audio Library του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ.