Άρθρο της Σοφίας Μακεδονοπούλου
Η κατάνυξη πάει χέρι χέρι με την ορθή πίστη
Η δική μας κατάνυξη
Ανάμεσα στα γεγονότα της εκκλησιαστικής επικαιρότητας των ημερών μας ξεχωρίζει η λεγόμενη λατρευτική εβδομάδα, που καθιέρωσε στην Θεσσαλονίκη η Ι.Μ. Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με τον Δήμο Θεσσαλονίκης. Μέσα μας, σαν συντελεστές και συνεργάτες του τιμίου αυτού ιστολογίου που έστησε, θεία εμπνεύσει, ο μακαριστός άγιος γέροντάς μας, π. Νικόλαος Μανώλης, μία λεζάντα, ένας τίτλος εκφράζει τα όσα νιώθουμε και βιώνουμε: «Η διαστρέβλωση της ορθόδοξης Κατάνυξης». Αυτό συντελείται ανάμεσα στα άλλα στην Θεσσαλονίκη μας αυτές τις ημέρες, 3η χρονιά τώρα, με την εκκοσμικευμένη λατρευτική εβδομάδα.
Αφενός, δεν είναι τυχαίο το όνομα που επέλεξε ο γέροντάς μας για το ιστολόγιο που έμελλε να παίξει καθοριστικό ρόλο στον ομολογιακό – αντιαιρετικό αγώνα της Εκκλησίας μας. Από τόσα και τόσα ονόματα και έννοιες πνευματικές επέλεξε την Κατάνυξη. Σαν πρακτικός και έμπειρος πνευματικός τον συγκινούσε βαθιά, γιατί η κατάνυξη οδηγεί σε αποχή από την αμαρτία. «Από την κατάνυξη έρχεται το κλάμα και ο άνθρωπος που κλαίει δεν θα αμαρτήσει ποτέ, γιατί μέσα στο κλάμα παρουσιάζεται έλλειψη και αποχή των κακών» (Άγιος Εφραίμ ο Σύρος). Σαν θηρευτής της χάριτος την ξεχώρισε, γιατί «όταν είναι μαζί μας η κατάνυξη, είναι μαζί μας ο Θεός» (Όσιος Σεραφείμ του Σάρωφ).
Αφετέρου, είναι ξεκάθαρο στην συνείδησή μας οτι η λατρευτική εβδομάδα της Θεσσαλονίκης (εκκοσμικευμένη καινοτομία στην Ορθοδοξία) συντελεί στον Οικουμενιστικό αχταρμά που επιμελώς επιχειρείται στις μέρες μας, με απώτερο σκοπό την αλλοίωση του Ορθόδοξου αισθητηρίου και φρονήματος, ώστε εύκολα να παραδοθούμε στον Οικουμενισμό και την Πανθρησκεία.
Η κατάνυξη, ιδιαίτερο γνώρισμα που χαρακτηρίζει τις Ακολουθίες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, σαν πνευματική κατάσταση, είναι καρπός του Αγίου Πνεύματος και πάει χέρι χέρι με την ορθή πίστη. Η ορθόδοξη κατάνυξη, λοιπόν, πλήττεται βαθύτατα, αλλοτριώνεται από την λατρευτική εβδομάδα που καθιέρωσε ο κ. Φιλόθεος, κατά την βουβή εβδομάδα, πριν από τη Μεγάλη Εβδομάδα των Παθών του Κυρίου.
Η διαστρέβλωση της Ορθόδοξης κατάνυξης
Η διαστρέβλωση της κατάνυξης συνδέεται με τις νεοβαρλααμικές απόψεις, οι οποίες έχουν εισχωρήσει λόγω του Οικουμενισμού στην Εκκλησία μας. Όπως φαίνεται, μετά τον κορωνοϊό και την αποϊεροποίηση των Ιερών Ναών με υγειονομικά μέτρα και όλα τα συναφή, ο νεοβαρλααμισμός ήρθε για να μείνει και χρειάζεται διαρκής αντιρρητικός αγώνας για την αντιμετώπισή του.
Να θυμίσουμε ότι η Δύση-παπισμός (οι αιρετικές θέσεις της οποίας αντικατοπτρίστηκαν στο πρόσωπο του Βαρλαάμ του Καλαβρού στην θεολογική του έριδα με τον στύλο της Ορθοδοξίας Άγιο Γρηγόριο Παλαμά) αντιλαμβάνεται την πίστη τελείως διαφορετικά από την Ανατολή-πατερική Ορθοδοξία.
Στον υπερτονισμό του ορθολογισμού της Δύσης (προσπάθεια κατανόησης των μυστηρίων της πίστης και της θεολογίας αποκλειστικά μέσω της ανθρώπινης λογικής), η Ορθοδοξία απαντά με την εμπειρική γνώση του Θεού (θεοπτία) από ταπεινές ψυχές.
Στην απόρριψη της ησυχαστικής παράδοσης από τους Δυτικούς, η Ορθοδοξία απαντά με την διδασκαλία από τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά της δυνατότητας άμεσης μετοχής του ανθρώπου στις άκτιστες ενέργειες του Θεού.
Στο σύγχρονο πλαίσιο, ο νεοβαρλααμισμός συνδέεται με μια «εκκοσμικευμένη» θεολογία, η οποία μετατρέπει την ορθόδοξη και αληθινή πίστη σε μια ακαδημαϊκή ή φιλοσοφική θεωρία, χάνοντας τον θεραπευτικό και σωτηριολογικό της χαρακτήρα.
Στο πλαίσιο αυτό κινδυνεύει να αλλοιωθεί η ορθόδοξη κατάνυξη όπως διασώζεται στην παράδοσή μας, όταν παρουσιάζονται μέσα στους Ιερούς Ναούς, την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εν είδει συναυλίας, ύμνοι μαζί με κοσμική μουσική, ποιήματα και αιρετικά δρώμενα. Η δράση αυτή δημιουργεί πιστούς με αλλοιωμένο, εκκοσμικευμένο φρόνημα και ήθος, που συνωστίζονται στον προθάλαμο του Οικουμενισμού. Σε τι μυούνται ακριβώς οι πιστοί της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης; Τη βουβή εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής να την περνούν περιδιαβαίνοντας από συναυλία σε συναυλία μέσα σε Ιερούς Ναούς; Όλα αυτά δεν έχουν καμία σχέση με την ορθόδοξη κατάνυξη.
Ορθόδοξη Κατάνυξη
Η κατάνυξη έχει άμεση σχέση με την ορθόδοξη πνευματική ζωή και άσκηση. Δεν έχει σχέση με συγκινήσεις που προσφέρουν θεάματα και συναυλίες. Η λέξη «κατάνυξις», όπως διαβάζουμε, «παράγεται από το ρήμα «κατανύσσω», που σημαίνει «κεντώ και σχίζω κάτι με οξύ όργανο», κατ΄επέκταση «συγκινώ υπερβολικά». Στη μέση φωνή «κατανύσσομαι» σημαίνει «συγκινούμαι, λυπούμαι, θαμπώνομαι, ησυχάζω». Αυτή την σημασία έχει ως επί το πλείστον στην Αγία Γραφή.
Κατά τους πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἡ κατάνυξη εἶναι δῶρο Θεοῦ. Ἔτσι τή χαρακτηρίζει ὁ φωστήρας τῆς Καισαρείας Βασίλειος ὁ Μέγας. Ὁ δέ ἅγιος Ἀνδρέας Κρήτης, ὁ ποιητής τοῦ Μεγάλου Κανόνος, γράφει: «Καὶ ὡς εὔσπλαγχνός μοι δὸς δάκρυα κατανύξεως». Εἶναι ὄντως ἡ κατάνυξη δωρεά τοῦ Θεοῦ, διότι, ἄν ὁ Κύριος δέν ἀνοίξει καί δέν συντρίψει τήν ἀναίσθητη καρδιά μας, αὐτή δέν μπορεῖ νά δεχθεῖ πλουσιοπάροχα τή δωρεά τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Βεβαίως ἡ γνώμη τῶν πατέρων δέν ἀποκλείει τή συνεισφορά τοῦ ἀνθρώπινου παράγοντα, ἀλλ᾽ ἀπονέμει τήν πρώτη αἰτία στόν θεῖο παράγοντα. Χρειάζεται πρωτίστως ἡ εὐδοκία τοῦ Θεοῦ, νά δίνει ὁ Θεός ἀκόμη καί τή συντριβή, τή μετάνοια καί τά δάκρυα.
Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Σιναΐτης τήν ὁρίζει ὅτι εἶναι ὁ διαρκής βασανισμός τῆς συνειδήσεως, ὁ ὁποῖος μέ τή νοερά ἐξομολόγηση ἐπιτυγχάνει νά δροσίζει την πυρωμένη καρδιά. Ἡ κατάνυξη εἶναι τό νά πονᾶ σταθερά ἡ ψυχή, νά μήν παρηγορεῖται μέ τίποτε, κάθε ὥρα νά ἀναλογίζεται τήν ἀναχώρησή της καί νά προσμένει την παρηγοριά καί στήριξη τοῦ Θεοῦ, πού μόνον αὐτός δίνει. Ἡ συνεχής καί ἀδυσώπητη ἀνάκριση τῆς συνειδήσεως, ὁ σταθερός πόνος τῆς ψυχῆς γιά τήν ἁμαρτία, ἡ μνήμη τοῦ θανάτου καί ἡ λαχτάρα τοῦ Κυρίου ὡς τῆς μόνης παρηγοριᾶς, νά τί εἶναι ἡ κατάνυξη τῆς ψυχῆς…….. Η κατάνυξη, είναι καθ΄ εαυτό δώρο του Κυρίου. Και στην ψυχή που κατανύσσεται, υπάρχει μία αληθινή ηδονή, διότι ο ίδιος ο Θεός, με μυστικό τρόπο παρηγορεί τους «συντετριμμένους τη καρδία». (Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος)».
«Κατάνυξη είναι η εσωτερική πνευματική αλλοίωση κατά την ώρα της προσευχής. Πρέπει να ζει κανείς την παρουσία του Θεού. Τότε κατακλύζεται από ευγνωμοσύνη, διότι όλα τα βλέπει ευλογία του Θεού» (Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης).
Ο άγιος Πορφύριος χαρακτηρίζει την Κατάνυξη ως πάθος ιερό.
Σε αντίθεση με τους αιρετικούς παπικούς, πρακτικές των οποίων παρουσιάζονται ως εγκεκριμένες και ορθόδοξες από τον κ. Φιλόθεο στην λατρευτική εβδομάδα μέσα στους Ιερούς Ναούς, η κατάνυξη δεν έρχεται στην ψυχή με κλασσική μουσική, διανόηση, ποίηση και σόου, αλλά σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, η κατάνυξη μπορεί να δημιουργηθεί με τα εξής μέσα:
«Νά θυμόμαστε πάντα τίς εὐεργεσίες τοῦ Θεοῦ. Ὁ Θεός μᾶς εὐεργετεῖ καθημερινά ἐμφανῶς καί ἀφανῶς. Προπαντός μᾶς εὐεργέτησε μέ τή σωτηρία πού μᾶς χάρισε καί μέ τό ὅτι μᾶς ἔχει μέσα στήν Ἐκκλησία, ἡ ὁποία μᾶς ἁγιάζει καί μᾶς ἀσφαλίζει γιά τή σωτηρία.
Νά μή θυμόμαστε ὅσα κατορθώνουμε, ἀλλά νά ἔχουμε συναίσθηση τῆς μηδαμινότητάς μας. Ὅσα καί ἄν κάνουμε, πρέπει νά θυμόμαστε ὅτι εἴμαστε ἀχρεῖοι δοῦλοι (βλ. Λκ 17,10).
Νά ἐξετάζουμε μέ μεγάλη ἀκρίβεια ἀκόμη καί τά μικρά πλημμελήματά μας. Συνηθίζουμε νά θεωροῦμε ἐπικίνδυνα μόνο τά μεγάλα ἁμαρτήματα καί δέν δίνουμε στά μικρά τή δέουσα προσοχή, ἐνῶ στήν οὐσία μποροῦν νά ἐξελιχθοῦν καί νά γίνουν ἐπικίνδυνα.
Νά συγκρίνουμε τον ἑαυτό μας με τους μεγάλους ἄνδρες πού εὐηρέστησαν στόν Θεό, γιά νά ἀναμετροῦμε τό μικρό μας ἀνάστημα.
Νά ἀναλογιζόμαστε ὅτι τό μέλλον εἶναι ἄγνωστο καί γι᾽ αὐτό πρέπει νά εἴμαστε ἕτοιμοι κάθε στιγμή.
Νά μή λησμονοῦμε πόσο γρήγορα ρέπουμε πρός τήν πτώση καί τήν ἁμαρτία. Αὐτή ἡ ροπή εἶναι στή φύση μας. Ἄς μήν τό λησμονοῦμε, γιά νά φυλαγόμαστε καλύτερα ἀπό τήν πτώση στην ἁμαρτία».
Τέχνη και ορθόδοξη κατάνυξη – Όλη η θεολογία της Εκκλησίας πέρασε στην ορθόδοξη τέχνη. Ορθολογισμός και λογικοκρατία από τη μία, κάθαρση της καρδιάς, φωτισμός του νου, θέωση, από την άλλη.
Η τέχνη υπάρχει στην ζωή της Εκκλησίας (αρχιτεκτονική, αγιογραφία, υμνογραφία), αλλά με συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις και σε άμεση συνάφεια με την κατάνυξη των πιστών. Διαβάζουμε σε μια όντως πατερική εισήγηση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου Βλάχου, σε ένα κατά τα άλλα έωλο θεολογικά Forum για τον Θρησκευτικό Τουρισμό (όλο λάθος) στην Καστοριά στις 25 Ιανουαρίου του 2023:
«Ἡ βάση τῆς σχολαστικῆς θεολογίας ἦταν ἡ Αὐγουστίνεια φράση «credo ut intelligam», πού σημαίνει «πιστεύω γιά νά καταλάβω», δηλαδή, πρῶτα πιστεύω καί ἔπειτα προσπαθῶ νά καταλάβω διά τῆς λογικῆς ἐπεξεργασίας. Ἔτσι, εἰσήχθηκε ὁ ὀρθολογισμός καί ἡ λογικοκρατία στήν θεολογία ἀποβάλλοντας τήν Ὀρθόδοξη ἡσυχαστική βάση τῆς καθάρσεως τῆς καρδιᾶς καί τῆς ἐπιστροφῆς τοῦ νοῦ σέ αὐτήν.Ἐάν βασική ἀρχή τῆς σχολαστικῆς παραδόσεως εἶναι ἡ Αὐγουστίνεια φράση «credo ut intelligam», ἡ βασική ἀρχή τῆς Ὀρθόδοξης, ἀσκητικῆς παραδόσεως εἶναι τό τρίπτυχο «κάθαρση τῆς καρδιᾶς, φωτισμός τοῦ νοῦ, θέωση». Αυτό εκφράζεται σε όλες τις τέχνες, αρχιτεκτονική. αγιογραφία, υμνολογία….
….Χαώδης εἶναι ἡ διαφορά μεταξύ δυτικῆς καί Ὀρθόδοξης ἀρχιτεκτονικῆς τῶν Ναῶν καί τῆς ἁγιογραφίας-διακόσμησής τους. Στούς δυτικούς Ναούς αἰσθάνεται κανείς κατάπληξη, ἐνῶ στούς Ὀρθόδοξους Ναούς τῆς ἴδιας περιόδου αἰσθάνεται κατάνυξη. Ὁ ἅγιος Σωφρόνιος ὁ Ἀθωνίτης ἔλεγε ὅτι ὁ Χριστιανός στούς Ὀρθόδοξους Ναούς μπορεῖ νά κλάψη, πράγμα πού δέν γίνεται στούς μεγαλότροπους Ναούς τῆς Δύσεως…. Ἡ διαφορά μεταξύ τῶν δυτικῶν Ναῶν καί τῶν ὀρθοδόξων Ναῶν φαίνεται καί στήν διαφορά μεταξύ τῶν ἀγαλμάτων, τῆς ἀναγεννησιακῆς νοοτροπίας καί τῆς ὀρθοδόξου ἁγιογραφίας, ὅπως θά δοῦμε πιό κάτω…..ἐνῶ ὁ Βαρλαάμ μιλοῦσε γιά τήν κτιστή ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ καί τό ὅτι τό φῶς πού ἔβλεπαν οἱ ἅγιοι ἦταν δαιμονικό, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἀπαντοῦσε ὅτι ἡ Χάρη τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄκτιστη καί τό φῶς πού ἔβλεπαν οἱ ἅγιοι εἶναι ἄκτιστον-θεῖον.
Ἡ διδασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ κατοχυρώθηκε ὡς διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας στίς Συνόδους πού ἔγιναν τότε, κυρίως τό 1351, οἱ ὁποῖες, μάλιστα, κατεδίκασαν τίς ἀπόψεις τοῦ Βαρλαάμ ὡς αἱρετικές….ὅλη αὐτή ἡ θεολογία πέρασε στήν ὀρθόδοξη τέχνη.Οἱ Ναοί κατασκευάζονταν κατά τέτοιον τρόπο ὥστε νά ἐκφράζουν τήν ἡσυχαστική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, τήν νήψη, τήν ταπείνωση, τήν συγκέντρωση τοῦ νοῦ στήν καρδιά, καί μέσα σέ αὐτές τίς συνθῆκες μετέχει κανείς τοῦ Φωτός τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ.
Αὐτή, ὅμως, ἡ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας πέρασε και στήν ἁγιογραφία. Ἡ Κρητική τέχνη δείχνει κυρίως τήν ἀσκητική ζωή, ἐνῶ ἡ Μακεδονική τέχνη δείχνει τήν ἐμπειρία τοῦ ἀκτίστου Φωτός. Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι αὐτήν τήν περίοδο πού γινόταν λόγος γιά τό ἄν τό Φῶς τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄκτιστο ἤ κτιστό, ὁ Ἐμμανουήλ Πανσέληνος ἁγιογραφεῖ στό Πρωτᾶτο τοῦ Ἁγίου Ὄρους τό Πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, τῆς Παναγίας καί τῶν Ἁγίων μέ τό Φῶς τοῦ Θεοῦ…Τήν ἴδια σχεδόν περίοδο (ἕναν αἰώνα μετά) στό Βατικανό ὁ Μιχαήλ Ἄγγελος ζωγραφίζει τό παπικό παρεκκλήσι Capella Sistina. Συγκρίνοντας τις δύο τεχνοτροπίες, τῆς Ὀρθόδοξης ἐκκλησιαστικῆς τέχνης στό Ἅγιον Ὄρος και την Καστοριά, και τῆς ἀναγεννησιακῆς τέχνης, ὅπως ἐκφράζεται στο παπικό παρεκκλήσι, φαίνεται ἡ μεγάλη διαφορά στήν θεολογία, τήν ἀσκητική, ἀλλά καί τήν αἰσθητική….. ἡ Ὀρθόδοξη εἰκονογράφηση ἑνός ἁγίου δείχνει τήν πορεία τοῦ ἀνθρώπου ἀπό την κάθαρση τῆς καρδιᾶς στον φωτισμό τοῦ νοῦ και την θέωση… Ὁπότε, ἡ Ὀρθόδοξη ἁγιογραφία δέν ἀποβλέπει στην νατουραλιστική ἔκφραση, ἀλλά στήν μυστική θεολογική καί θεοπτική διδασκαλία γιά τήν θέωση καί τόν ἁγιασμό τοῦ ἀνθρώπου…. Ὁπότε, ἡ ἱερά εἰκόνα πού ἁγιογραφεῖται στους Ἱερούς Ναούς δείχνει τί εἶναι ὁ ἅγιος καί πῶς γίνεται κάποιος ἅγιος. Ὁ ἅγιος εἶναι ὁ θεούμενος, αὐτός πού πάσχει, κατά διαφόρους βαθμούς, την κατά Χάρη θέωση, καί ἡ μέθοδος τοῦ ἁγιασμοῦ εἶναι ἡ πορεία ἀπό τό κατ’ εἰκόνα στο καθ’ ὁμοίωση, ἀπό την κάθαρση, στον φωτισμό και την θέωση.
Αὐτό πού συναντᾶμε στήν ναοδομία και τήν ἁγιογραφία τό βλέπουμε και στην ἐκκλησιαστική μουσική μας παράδοση, συνδυασμένη μέ τήν ὑμνογραφία. Ἡ ἐκκλησιαστική μας μουσική εἶναι ἔκφραση τῆς καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καί τῆς θεώσεως, καί ἀποβλέπει σέ αὐτά. Οἱ λέξεις καί τά νοήματα τῶν τροπαρίων κάνουν λόγο γιά πράξη και θεωρία και ἡ μουσική τους ἐπένδυση μέ τήν ποικιλία τῶν ἤχων κατανύσσει τόν ἄνθρωπο, τόν ὁδηγεῖ στήν μετάνοια και στην κατά Χριστόν ἀπάθεια. Γι’ αὐτό οἱ ἱερές ἀκολουθίες στον Ἱερό Ναό εἶναι ἕνα κομμάτι τοῦ Παραδείσου, ὅταν καί ὁ ἄνθρωπος βαδίζη τήν ὁδό τῆς καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καί τῆς θεώσεως.»
Όλη αυτή η θεολογία διαπερνά την Παράδοση της Εκκλησίας και διαμορφώνει τον ιδιάζοντα ελληνορθόδοξο πολιτισμό, που έχουμε χρέος να πλησιάσουμε όλο και περισσότερο, να διαφυλάξουμε, να διδάξουμε και να διαδώσουμε. Δεν είναι αυτό και μικρό έργο, αρκεί για μια ζωή!
Κατάνυξη και ακολουθίες Μεγάλης Τεσσαρακοστής
Στην τόσο, λοιπόν, ευεργετική για όλες τις ψυχές κατάνυξη συντελεί τα μέγιστα το όλο πνεύμα που διέπει τις ακολουθίες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, τις οποίες και διαταράσσει ο κενόδοξος αχταρμάς του τύφου της λατρευτικής εβδομάδας του Φιλοθέου.
«Ἡ ἀτμόσφαιρά της Μεγάλης Τεσσαρακοστής δημιουργεῖ τό κλίμα πού εἶναι πρόσφορο γιά τήν κατάνυξη. Ἄλλωστε αὐτός εἶναι ὁ σκοπός αὐτῆς τῆς περιόδου: Μέ αὐτό τό πνεῦμα ἑτοίμαζε ἡ πρώτη Ἐκκλησία τούς κατηχουμένους, ὥστε νά λάβουν τό ἅγιο Βάπτισμα τό Μέγα Σάββατο. Τώρα πού δέν ἔχουμε τίς τάξεις τῶν κατηχουμένων, καλούμαστε ὅλοι οἱ πιστοί, μέ τή λατρεία καί τά κατανυκτικά τροπάρια, νά θυμηθοῦμε πόσες φορές μολύναμε τόν χιτώνα τοῦ Βαπτίσματός μας καί νά ἀναβαπτισθοῦμε στά δάκρυα τῆς μετανοίας. Μέσα μας ἔχουμε κρυμμένη τήν πείνα καί τή δίψα γιά τόν Θεό. Μέ τή Σαρακοστή μποροῦμε νά φέρουμε στήν ἐπιφάνεια αὐτές τις κρυφές ἀναζητήσεις μας. Ἡ καρδιά μας, πού σκλήρυνε μέσα στήν ἁμαρτία και στήν ἀμετανοησία, μαλακώνει καί εἶναι ἕτοιμη νά ἀνοίξει τά μυριόφυλλά της, γιά νά δεχθεῖ τή χάρη τοῦ ἁγίου Πνεύματος.
Καθώς ὁ πιστός εἰσέρχεται στον Ναό, αἰσθάνεται νά θωπεύει τήν ψυχή του ἡ αὔρα τῆς κατανύξεως. Ὅλα γύρω του ἀποπνέουν αὐτήν τήν αὔρα: Τά περιεχόμενα τῶν ὕμνων -και δη τῆς Λειτουργίας τῶν Προηγιασμένων Δώρων, τοῦ Μεγάλου Κανόνος, τῶν κατανυκτικῶν Ἑσπερινῶν και τοῦ Μεγάλου Ἀποδείπνου-, οἱ μετάνοιες πού κάθε τόσο γίνονται. Θά ἀναρωτηθεῖ ἴσως κάποιος: Γιατί ὅλα αὐτά; Πρός τί τό πνεῦμα τονισμοῦ τῆς ἁμαρτωλότητος; Ἔχουν τον ἅγιο σκοπό τους: νά μᾶς προκαλέσουν τους νυγμούς τῆς μετανοίας. Σάν τόν ἀναίσθητο πού προσπαθοῦμε νά τόν κάνουμε νά ἀνακτήσει τίς αἰσθήσεις του καί γι᾽ αὐτό τόν κεντᾶμε με αἰχμηρό ἀντικείμενο, ἔτσι καί ἐμεῖς, γιά νά συνέλθουμε ἀπό την πνευματική ἀναισθησία, χρειάζεται νά αἰσθανθοῦμε τούς νυγμούς τῆς μετανοίας καί νά συναισθανθοῦμε τό βάρος τῆς ἁμαρτίας πού μᾶς συνέχει».
Όπως διαβάζουμε σε σχετική διδακτορική διατριβή, βασικά σημεία της σχέσης ορθής πίστης και κατάνυξης είναι τα εξής:
«Ορθή Πίστη ως Υπόβαθρο: Η κατάνυξη χωρίς την ορθή πίστη (δογματική βάση) κινδυνεύει να γίνει συναισθηματισμός ή ψυχολογική έξαρση. Η ορθοδοξία διασφαλίζει ότι η κατάνυξη κατευθύνεται σωστά, προς τον αληθινό Θεό και όχι σε είδωλα.
Κατάνυξη ως Βίωμα της Αλήθειας: Η κατάνυξη είναι η καρδιακή αίσθηση της αλήθειας της πίστης. Ο άνθρωπος, συνειδητοποιώντας την πτώση του και την αγάπη του Θεού, οδηγείται στην μετάνοια, η οποία συνοδεύεται από δάκρυα και συντριβή.
Ησυχία και Θέωση: Η ορθή πίστη οδηγεί στον ησυχαστικό τρόπο ζωής, ο οποίος ειρηνεύει τα στοιχεία της ανθρώπινης φύσης, επιτρέποντας την ένωση με τον Θεό (θέωση). Η κατάνυξη είναι η κατάσταση αυτής της ησυχίας.
Αντιμετώπιση του Παλαιού Ανθρώπου: Η ορθή πίστη και η ασκητική ζωή βοηθούν τον άνθρωπο να καταπολεμήσει τον “παλαιό άνθρωπο” (την αμαρτωλότητα) και να αναγεννηθεί, με την κατάνυξη να αποτελεί απαραίτητο στοιχείο αυτής της πνευματικής πάλης.
Συνοπτικά, η ορθή πίστη φωτίζει τον νου, ενώ η κατάνυξη θερμαίνει την καρδιά, συνθέτοντας μια ολοκληρωμένη πνευματική ζωή».
Η κατά Θεόν κατάνυξη, λοιπόν, συνδέεται με την ορθή πίστη, τη μετάνοια, την άσκηση, την ταπείνωση και την συντριβή. Ας μην θεωρούμε μικρό πλημμέλημα την διατάραξη της τάξης και την απόπειρα αλλοίωσης της κατάνυξης στην εκκλησία μας με την λατρευτική εβδομάδα του κ. Φιλοθέου, κατά την Μεγάλη Τεσσαρακοστή, αδερφοί μου! Στο άρθρο μας αυτό ήταν πόθος μας να τα αναδείξουμε! Οφείλουμε να τα διατηρήσουμε ανόθευτα για τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας αλλά και για όλη την Οικουμένη! Έτσι εκφράζεται η οικουμενικότητα της Ορθοδοξίας σε όλες τις εποχές! Έτσι διασώθηκε ανά τους αιώνες η Ορθοδοξία! Ας μην θεωρούμε μικρό πλημμέλημα ούτε την συμμετοχή μας σε δραστηριότητες που προσβάλλουν την ορθή πίστη και την ιερή μας Παράδοση! Τουναντίον, ας αγωνιστούμε με όλες μας τις δυνάμεις και τα μέσα που διαθέτουμε, κατά το πρότυπο που μας άφησε ο ίδιος ο Κύριος, να μη συμβαίνουν τέτοιου είδους βλάσφημες καινοτομίες στην Εκκλησία του Χριστού.
Αυτό δεν είναι κατάκριση, όπως υπαινίσσεται αγανακτισμένος ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης εδώ. Είναι οφειλόμενος έλεγχος, γιατί το κινδυνευόμενο είναι η πίστη. «Το μή κρίνετε ἵνα μή κριθῆτε, περί βίου ἐστίν, οὐ περί πίστεως», Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Αναρωτιόμαστε, μήπως τελικά οι τοπικοί Ποιμενάρχες έχουν παχυλή άγνοια για τα θέματα της πίστης και της Ορθοδοξίας;
Στώμεν καλώς!
Καλή Ανάσταση!
https://katanixi.gr/i-diastrevlosi-tis-orthodoxis-katanyxis/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου