Το 2021 η Μαλτέζα Επίτροπος Ισότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Έλενα Ντάλλι προκάλεσε έντονες αντιδράσεις με ένα έγγραφο, με το οποίο πρότεινε μία Ευρώπη χωρίς Χριστούγεννα, χωρίς Χριστιανικές ρίζες, χωρίς ταυτότητα. Ευτυχώς η Πρόεδρος της Ευρ. Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν προέβη σε απόσυρση του εγγράφου, το οποίο εξέφραζε προσωπικές απόψεις της Επιτρόπου από τη Μάλτα. Το κείμενο απηχεί μία τάση μειοψηφική μεν, αλλά ανησυχητική. Διότι, αν η Ευρώπη παύσει να αναγνωρίζει τις Χριστιανικές ρίζες της, δεν θα είναι Ευρώπη. Θα είναι ένας άμορφος χυλός χωρίς ταυτότητα και πιθανόν χωρίς δημοκρατικές αξίες.
Τα θεμέλια του ευρωπαϊκού πολιτισμού είναι η Αρχαία Ελληνική Γραμματεία (φιλοσοφία, ιστορία, ρητορική, τραγωδία), το ρωμαϊκό (ή ορθότερα βυζαντινο-ρωμαϊκό δίκαιο και η Χριστιανική διδασκαλία. Αυτή είναι η ουσία του κλασικού ορισμού της Ευρώπης, τον οποίο έδωσε ο σπουδαίος Γάλλος ποιητής του 20ού αιώνος Πωλ Βαλερύ. Θυμίζω τα λόγια του:
«Παντού όπου τα ονόματα του Καίσαρος, του Γαΐου και του Βιργιλίου, παντού όπου τα ονόματα του Μωυσή και του Αποστόλου Παύλου, παντού όπου τα ονόματα του Αριστοτέλη, του Πλάτωνα και του Ευκλείδη είχαν συγχρόνως έννοια και κύρος, εκεί είναι Ευρώπη. Κάθε φυλή και κάθε χώρα που εκρωμαΐσθηκε, εκχριστιανίσθηκε και υποβλήθηκε ως προς το πνεύμα στην πειθαρχία των Ελλήνων, είναι απόλυτα ευρωπαϊκή».
Η άρνηση της χριστιανικής ταυτότητας οδηγεί σε επικίνδυνα και αντιδημοκρατικά μονοπάτια. Ο Γάλλος σύγχρονος διανοητής Φιλίπ Νεμό στο βιβλίο του «Τι είναι η Δύση» υπογραμμίζει χαρακτηριστικά: «Οι πολιτικοί φιλόσοφοι που τήρησαν εχθρική στάση απέναντι στη βιβλική κληρονομιά, όλοι, σαν από σύμπτωση, υπήρξαν κήρυκες ενός μη δημοκρατικού κρατισμού, δηλαδή της επαν-ιεροποίησης του κράτους, είτε υπό αυταρχική ή απολυταρχική μορφή (Μακιαβέλλι, Χομπς, Ρουσσώ, Χέγκελ, Μωρράς κ.α.) είτε υπό ολοκληρωτική μορφή (Μάρξ, Λένιν, οι νεοπαγανιστές Ναζί)» .
Η άρνηση των χριστιανικών ριζών της Ευρώπης δεν οδηγεί σε μεγαλύτερη ανεκτικότητα, αλλά σε κατάργηση της ανεκτικότητας. Αυτό επισημαίνει και ο διακεκριμένος Έλληνας φιλόσοφος και πολιτικός του προηγουμένου αιώνος, ο συγγραφεύς της Ιστορίας του Ευρωπαϊκού Πνεύματος, ο αείμνηστος Παναγιώτης Κανελλόπουλος. Μας θυμίζει ότι:
«Η πιο προγραμματισμένη και τραγικότερη άρνηση της ανεκτικότητας σημειώθηκε στις ώρες εκείνες της Ιστορίας του κόσμου που έκαναν τον άνθρωπο να αγνοήσει ή και να αρνηθεί, να χλευάσει και να κατατρέξει τη θρησκεία (κάθε μεταφυσική νοσταλγία), αντικαθιστώντας την είτε με την υπερφυσική δική του Λογική στη μεγάλη Γαλλική Επανάσταση, είτε με την υπερφυσική δική του Διαλεκτική, όπως στα κομμουνιστικά καθεστώτα, είτε με το υπερφυσικό εγκόσμιο Εγώ ενός λαού, όπως στη Γερμανία του Χίτλερ».
Στην Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση η διαφύλαξη της Χριστιανικής ταυτότητας συνυπάρχει άριστα με τον σεβασμό στην κοινωνική δικαιοσύνη και στα δικαιώματα των μειονοτήτων. Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ζητούσε από τους υπόδουλους Έλληνες να μην αλλάξουν την πίστη τους, να μην τουρκέψουν, και να ανοίξουν σχολεία για τη διδασκαλία της ενιαίας και διαχρονικής ελληνικής γλώσσας. Ταυτοχρόνως τους καλούσε να βοηθούν ειλικρινά τους φτωχότερους και να θεωρούν ισότιμα πλάσματα του Θεού τους αθιγγάνους.
Στο ιστολόγιο protagon.gr δημοσιεύθηκε προ ολίγων ετών μία ενδιαφέρουσα ανάλυση για τα αποτελέσματα δύο ερευνών του Ευρωβαρόμετρου σχετικά με τον ρόλο της θρησκείας στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.
Η έρευνα στην κοινή γνώμη της Ευρώπης έδειξε ότι η θρησκεία διαδραματίζει ισχυρό ρόλο κυρίως στις Ορθόδοξες χώρες. Με δείκτη από το 0 μέχρι το 10 η Ρουμανία και η Κύπρος κατατάσσονται στο 8, βάσει των απαντήσεων, και η Ελλάδα στην τρίτη θέση με δείκτη 7,5. Δηλαδή στις τρεις αυτές χώρες η θρησκευτική πίστη και η Ορθόδοξη πολιτιστική κληρονομιά επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την κοινωνία και τη διαμόρφωση των αντιλήψεων σε πολλά ζητήματα.
Ο συντάκτης του ως άνω άρθρου κατέληγε στα ακόλουθα ενδιαφέροντα συμπεράσματα για το ρόλο του θρησκευτικού φαινομένου στην Ευρώπη.
“1. Η επιρροή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στις χώρες όπου κυριαρχεί είναι πολύ μεγάλη, με αποτέλεσμα στις χώρες όπου αποτελεί το κυρίαρχο δόγμα, να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την κοινωνία.
2. Ο Ρωμαιοκαθολικισμός έχει σημαντικά ερείσματα και αποτελεί ακόμα παράγοντα επιρροής, αλλά όχι στον βαθμό της Ορθοδοξίας.
3. Η σημαντικότητα της θρησκείας στις χώρες όπου οι Διαμαρτυρόμενοι είχαν άλλοτε την πρωτοκαθεδρία, έχει συρρικνωθεί σημαντικά.
4. Η Γερμανία μάς δείχνει ότι ο κομμουνισμός μείωσε σημαντικά την επιρροή της Εκκλησίας στην πρώην Ανατολική Γερμανία. Αντίθετα, σε άλλα πρώην κομμουνιστικά κράτη, η σημαντικότητα της Εκκλησίας παρέμεινε αλώβητη (Ρουμανία, Βουλγαρία, Πολωνία, Κροατία). Ποιο είναι αυτό το ειδοποιό στοιχείο που μείωσε την επιρροή της Εκκλησίας μόνο στην πρώην Ανατολική Γερμανία, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί.
5. Τα Βαλκάνια είναι περιοχή κατεξοχήν θρησκευόμενη.”
Αυτές οι διαπιστώσεις πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπ΄ όψιν από εκείνους που νομοθετούν είτε σε εθνικό είτε σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι Έλληνες, ακόμη και αυτοί που δεν εκκλησιάζονται συχνά, πιστεύουν στον Θεό και στη μεγάλη πλειοψηφία τους θέλουν να γίνεται σεβαστή η Ορθόδοξη κληρονομιά. Άλλωστε και γνωστοί φιλέλληνες είχαν επισημάνει τη σύνδεση Ορθοδοξίας και Ελληνισμού. Ο αείμνηστος Γάλλος ελληνιστής Ζακ Λακαρριέρ έγραψε: ”Στην Ορθοδοξία οι Έλληνες αισθάνονται σαν στο σπίτι τους”!
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι προφανές ότι έχουμε μία σαφή διαφοροποίηση. Υπάρχουν κοινωνίες, με επιρροή της Ορθοδοξίας και του Ρωμαιοκαθολικισμού, οι οποίες επιθυμούν την επίδραση των χριστιανικών αξιών στη σύγχρονη ζωή. Υπάρχουν άλλες κοινωνίες, οι οποίες αποδέχονται χωρίς προβληματισμό την αποχριστιανοποίηση. Το ερώτημα είναι αν οι κοινωνίες που αποχριστιανοποιούνται έχουν συνειδητοποιήσει τον κίνδυνο να καλύψουν το κενό κάποιοι άλλοι φορείς φανατικών θρησκευτικών κηρυγμάτων.
Η προαναφερθείσα αναστάτωση, η οποία προκλήθηκε από την πρόταση της Μαλτέζας Επιτρόπου Έλενα Ντάλλι να μην ευχόμαστε “Καλά Χριστούγεννα” και να μην χρησιμοποιούμε συχνά τα Χριστιανικά ονόματα, καταδεικνύει τον διχασμό στην καρδιά της Ευρώπης. Σήμερα λοιπόν η Ευρώπη ως σύνολο και όχι μόνο τα κράτη της Ε.Ε. χρειάζεται τη συμβολή της Ορθοδοξίας και την επιστροφή στις Χριστιανικές αξίες κυρίως σε τέσσερεις τομείς:
1. Ανθρώπινα Δικαιώματα, σεβασμός της ετερότητας, αλλά και της ταυτότητας, αλληλεγγύη, ανθρωπισμός, κοινωνική δικαιοσύνη, σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Χωρίς να υποτιμώ τον Διαφωτισμό διαπιστώνω ότι ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είχε θέσει τις βάσεις των δικαιωμάτων της γυναίκας, του παιδιού, των φτωχών και των αδυνάτων. Δικαιώματα μεν, αλλά και υποχρεώσεις. Αυτή είναι η Χριστιανική αντίληψη.
2. Παιδεία με στόχο τη δια-μόρφωση, δηλαδή τη διάπλαση ήθους και χαρακτήρων. Στα ελληνικά όταν λέμε Μόρφωση (στα γαλλικά formation), εννοούμε τη δια-μόρφωση ανθρώπου με συνδυασμό γνώσεων, δεξιοτήτων αλλά και ηθικών αρχών. Παιδεία και όχι απλώς κατάρτιση. Το Μάθημα των Θρησκευτικών, βασισμένο στο Ευαγγέλιο και στους Πατέρες, καθώς και τα κλασικά κείμενα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας πρέπει να παραμείνουν βασικά μαθήματα στα σχολικά προγράμματα της Ευρώπης.
3. Δημιουργική και όχι καταστροφική χρήση των νέων τεχνολογιών, της ψηφιακής εποχής, της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όλες αυτές οι εξελίξεις εξαρτώνται από το χέρι που θα τις προγραμματίσει. Από το ήθος των ανθρώπων που θα τις χρησιμοποιήσουν. Είναι σαν το παράδειγμα με το μαχαίρι. Το χρησιμοποιείς για να κόψεις ψωμί για τον πεινασμένο, αλλά μπορείς με αυτό -ό μη γένοιτο- και να φονεύσεις άνθρωπο. Το ΠΟΙΟΣ, με ποια παιδεία και με ποιές αξίες και ποιές ηθικές αναστολές, χρησιμοποιεί τα νέα όπλα της τεχνολογίας είναι το κρίσιμο ερώτημα: Μία Ευρώπη με Χριστιανικές αξίες μπορεί να βρει την ορθή και κοινωνικώς ωφέλιμη χρήση αυτών των συστημάτων.
4. Δημογραφικό και Οικογένεια. Το Δημογραφικό πρόβλημα της Ευρώπης (και της Ελλάδος) δεν θα λυθεί μόνο με οικονομικά κίνητρα. Είναι στη ρίζα του πρόβλημα αξιών και προβολής προτύπων. Οι περισσότεροι πολύτεκνοι έχουν βαθιά πίστη στον Θεό. Αντιθέτως ο ευδαιμονισμός και ο ατομοκενρισμός απομακρύνουν τον άνδρα και τη γυναίκα από την επιθυμία αποκτήσεως παιδιών. Η Ορθοδοξία μπορεί να συμβάλει δημιουργικά και να θυμίσει στους πολιτικούς ηγέτες της Ευρώπης ότι με νομοθεσίες για «ισοτητα στον γάμο» και άλλα παρόμοια ούτε υγιείς οικογένειες θα έχουμε ούτε τη μείωση των γεννήσεων θα αντιμετωπίσουμε. Άρσεν και θήλυ εποίησεν ο Θεός!
Η Ελλάς, η Κύπρος και ο Μείζων Ελληνισμός έχουν τη δυνατότητα, αν το θελήσουν, να διαδραματίσουν σήμερα ένα λίαν ωφέλιμο ρόλο στο πεδίο του Πολιτισμού και της ουσιαστικής ευρωπαϊκής συνεργασίας. Να βοηθήσουμε την Ευρώπη να θυμηθεί και να αναζωογονήσει την ελληνική και χριστιανική – άρα και δημοκρατική – κληρονομιά της. Για να γίνει αυτό οφείλουμε να αξιοποιήσουμε δημιουργικά την Παράδοσή μας και όχι να την διαφυλάξουμε απλώς σαν να είναι μουσειακό έκθεμα. Επίσης είναι απαραίτητο να αποβάλουμε κάθε αίσθημα απαισιοδοξίας και να ξαναβρούμε την ελπίδα και τη συγκρατημένη αισιοδοξία που οδήγησε τους προγόνους μας σε κινήματα ελευθερίας και σε βήματα αυτογνωσίας.
Ας βοηθήσουμε την Ευρώπη να αξιοποιήσει την Ορθόδοξη πνευματικότητα και τη Χριστιανική διδασκαλία. Μία Ευρώπη που αγνοεί το παρελθόν της θα είναι μία Ευρώπη χωρίς μέλλον.
Κ.Χ. Αχιλλίου Πόλις, Άνοιξη 2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου