Θεοτέκνης Μοναχής Αγιοστεφανιτίσσης, Το Πέτρινο Δάσος, (τετράτομο έργο), Έκδοση Ιερού Κοινοβίου Αγίου Στεφάνου. Άγια Μετέωρα 2025
Γράφει ο Μιχαήλ γ. Τρίτος, Ομότιμος Καθηγητής Α.Π.Θ.
Αναμφίβολα τα Μετέωρα ανήκουν στα σημαντικότερα και αξιολογότερα προσκυνήματα της οικουμενικής Ορθοδοξίας. Το εντυπωσιακό φυσικό τους τοπίο, η συνεχιζόμενη έξι αιώνων ορθόδοξη μοναστική παράδοση, η υψηλής στάθμης πνευματικότητα, όπως αυτή βιώνεται από τους σημερινούς μοναχούς και τις μοναχές και η μεγάλη τους προσφορά στην Εκκλησία, το Έθνος και τον πολιτισμό, τα κατατάσσουν στη δεύτερη, μετά το Άγιο Όρος, θέση των προσκυνημάτων της πατρίδος μας.
Τα Μετέωρα είναι η πύλη του ουρανού. Ο επίγειος παράδεισος. Το μεθόριο μεταξύ της κοσμικής πραγματικότητας και της επουρανίου. Ο κατεξοχήν χώρος, όπου υποστασιάζεται η αγιότητα, η οποία δεν είναι ένα στατικό αξιολογικό μέγεθος ούτε μια πνευματική ουτοπία, αλλά η συνάντηση του ανθρώπου με το Θεό. Αν και υφίστανται εντός των συγκεκριμένων χωροχρονικών συναρτήσεων, δεν είναι εκ του κόσμου τούτου. Τα Μετέωρα μιλάνε με τη σιωπή τους, τη γλώσσα του μέλλοντος αιώνος και δίνουν μαρτυρία πίστεως, ελπίδος και αγάπης, μαρτυρία αναστάσεως και ζωής αιωνίου.
Σε αυτό το μεγαλείο της μετεωρίτικης πνευματικής πανδαισίας μας οδηγεί το τετράτομο έργο της λογίας αγιοστεφανίτιδος μοναχής Θεοτέκνης με τον γενικό τίτλο «Ιερά Μοναστήρια-Το Πέτρινο Δάσος».
Πρόκειται για ένα έργο ζωής, μοναδικό στο είδος του που είναι προορισμένο να καταστεί κλασσικό. Ένα έργο στο οποίο συνυπάρχουν αρμονικά η επιστημονική δεοντολογία με την ορθόδοξη πνευματικότητα. Ο πρώτος τόμος αναφέρεται στα ιερά ασκητήρια των Μετεώρων. Ο δεύτερος στις Μονές αγίου Στεφάνου, Αγίας Τριάδος και αγίου Νικολάου Αναπαυσά. Ο τρίτος στη Μονή Βαρλαάμ και ο τέταρτος στη Μονή Μεταμορφώσεως του Μεγάλου Μετεώρου.
Προλογίζοντας τον τρίτο τόμο του πέτρινου δάσους ο φιλομόναχος και φιλάγιος Μητροπολίτης Σταγών και Μετεώρων κκ. Θεόκλητος επισημαίνει: «Το ολοκληρωμένον πλέον τετράτομον έργον της οσιολογιωτάτης μοναχής Θεοτέκνης αποτελεί αληθώς έναν συγγραφικόν άθλον. Άθλον επιστημονικής ερεύνης, επιμονής και υπομονής εις την αναζήτησιν και καταγραφήν απειραρίθμων ιστορικών στοιχείων. Άθλον εις τον συνδυασμόν μοναχικής εξάρσεως, θεολογικής γνώσεως, ιστορικής συνειδήσεως και λογοτεχνικής χάριτος. Άθλον εις την καλλιτεχνικήν επιμέλειαν και όλων των τόμων, οι οποίοι μαρτυρούν μίαν εργασίαν υψηλών προδιαγραφών».
Φιλομετρώντας και αξιολογώντας το τετράτομο αυτό έργο μπορούμε ανεπιφύλακτα να πούμε ότι αγγίζει την τελειότητα. Ησδίδει με επιστημονική πληρότητα τη θεολογική, φιλολογική και αρχιτεκτονική διάσταση των Μονών των Αγίων Μετεώρων. Παρουσιάζει με κάθε λεπτομέρεια τα ιερά κειμήλια, τα σπάνια χειρόγραφα, τους καταλόγους των ηγουμένων όλων των μετεωρίτικων Μονών. Επίσης καταγράφει τα ιερά λείψανα, τα χειρόγραφα, τις τοιχογραφίες, τα ιερά σκεύη και άμφια, και παρουσιάζει τα άγνωστα ασκητήρια. Τέλος περιγράφει εξονυχιστικά τα τέμπλα και τον κειμηλιακό πλούτο των Μονών και ερμηνεύει δύσκολες και δυσανάγνωστες επιγραφές.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στον πρώιμο μετεωρίτικο μοναχισμό, στα εναπομείναντα ιερά μονύδρια και στα άγια σπήλαια των Μετεώρων, δίνοντας πολύτιμες πληροφορίες για τις απαρχές του αγιομετεωρίτικου μοναχισμού. Όπως γράφει η ίδια στον πρόλογο του πρώτου τόμου «κατεγράφησαν βάσει των γραπτών πηγών 35 επώνυμα ασκητήρια και προσευχάδια, μαζί δε με τα έξι εν λειτουργία ιερά μοναστήρια συναθροίζονται στα 41!».
Με ιδιαίτερη προσοχή κατοχυρώνει την αυθεντικότητα των ιερών λειψάνων, παραθέτοντας αξιόπιστα κείμενα των δωρητών, κυρίως αυτοκρατόρων και άλλων σημαινόντων προσώπων και κυρίως βεβαιωτηρίων γραμμάτων Μητροπολιτών.
Η συγγραφεύς αξιοποίησε πληροφορίες από διασωθέντα έγγραφα των Μονών, μεμονωμένες ενθυμήσεις διάσπαρτες σε χειρόγραφα, από επιγραφές που υπάρχουν στα μνημεία και στα ιερά σκεύη και κυρίως αφηγήσεις Ελλήνων επισκεπτών και ξένων περιηγητών.
Με κάθε λεπτομέρεια περιγράφει το εκκλησιαστικό, εκπαιδευτικό, πολιτιστικό, κοινωνικό και εθνικό έργο των Μονών.
Η αδελφή Θεοτέκνη ως εγκρατεστάτη φιλόλογος που είναι κάνει εξονυχιστική έρευνα των πηγών και παραθέτει πλουσιότατη βιβλιογραφία, ελληνική και ξένη. Είναι αντικειμενική στις κρίσεις προσώπων και πραγμάτων και με έναν εκπληκτικό τρόπο τεκμηριώνει τα ιστορικά στοιχεία που χρησιμοποιεί.
Είχε την εξαιρετική ευλογία να συνεργασθεί με έναν λαμπρό ερευνητή, τον άγιο της επιστήμης, τον αείμνηστο Δημήτριο Σοφιανό, από τον οποίο διδάχθηκε σπάνιες παλαιογραφικές γνώσεις. Ο αείμνηστος καθηγητής έγραψε για την αδελφή Θεοτέκνη: «Η εν λόγω μοναχή αποτελεί παράδειγμα λόγιου μοναχού, που, εκτός από τα πνευματικά καθήκοντα και άλλα εκκλησιαστικά διακονήματα, θεραπεύει με φιλόθεο ζήλο, αφοσίωση και μεράκι και τα εκκλησιαστικά γράμματα και την ιστορία της περιοχής. Έτσι, έχει παρουσιάσει ως τώρα πλούσιο και επιβλητικό συγγραφικό επιστημονικό έργο, στο οποίο συνδυάζει την αυστηρή ερευνητική ζήτηση με την καλλιέπεια και γλαφυρότητα του γραπτού της λόγου».
Γενικά το τετράτομο έργο της αδελφής Θεοτέκνης διακρίνεται για την άριστη διάρθρωση της ύλης, τη θεολογική εμβρίθεια, τη φιλολογική αρτιότητα, τη δογματική ακριβολογία, την υποδειγματική χρήση των παραπομών και των σχολίων, την υπέροχη χωρίς γλωσσικές ακρότητες έκφραση, την σπάνια ελληνομάθεια και την καταπληκτική αισθητική με τις υπέροχες φωτογραφικές λήψεις. Όλα αυτά κάνουν την ανάγνωση της εργασίας ευχάριστη και στον πλέον απαιτητικό αναγνώστη.
Στις σελίδες του τετράτομου αυτού έργου δεν έχουμε μια ξηρή και ανούσια επιστημονική εργασία, αλλά διανθισμένο με επιλεγμένα συναξαριακά κείμενα και αφηγήσεις Ελλήνων και ξένων περιηγητών μας βοηθάει στη βιωματική προσέγγιση των αγιασμένων Μονών των Μετεώρων. Κυρίως μας εισάγει στο γνόφο του μετωρίτικου μυστηρίου, στον οποίο για να εισέλθει κανείς πρέπει να καθαρίσει τις αισθήσεις του από το συσκοτισμό της καθημερινότητας. Η κάθαρση, που αποτελεί την πεμπτουσία της ορθοδόξου πνευματικότητας, αποτελεί τη βασικότερη προϋπόθεση γι’ αυτό το τόλμημα. Μονάχα τότε θα νιώσει τα αναστάσιμο ρίγος και ήθος των Μετεώρων.
Εκεί στην «ισάγγελη πολιτεία» των Μετεώρων η ψυχή του ανθρώπου απαγκιστρώνεται από την έλξη των γηϊνων, επιστρέφει στην εσωτερικότητα, κατανύσσεται από την μυσταγωγία της ορθοδόξου πνευματικότητας, φιλοσοφεί για το νόημα της ζωής και του θανάτου και προγεύεται την αιωνιότητα.
Συγχαίρουμε θερμά την σεβαστή και λίαν αγαπητή αδελφή Θεοτέκνη για το μεγάλο αυτό πνευματικό εγχείρημα και της ευχόμαστε υγεία και δύναμη για τη συνέχιση του μεγάλου και σπουδαίου ερευνητικού της έργου.
https://fosfanariou.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου