ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Στις 28 Οκτωβρίου εορτάζουμε και την επέτειο του «ΟΧΙ», την ηχηρή άρνηση ολόκληρου του Έθνους, που εκφράστηκε διά στόματος του τότε εθνικού Κυβερνήτη, Ιωάννη Μεταξά, ενός ανθρώπου με έντονο θρησκευτικό φρόνημα και πατριωτική συνείδηση, απέναντι στις υπερφίαλες αξιώσεις της φασιστικής Ιταλίας. Η απάντηση της Ελλάδος ήταν σαφής: δεν επρόκειτο να παραδώσουμε την πατρίδα μας στους επίδοξους κατακτητές ούτε να τους προσφέρουμε «γη και ύδωρ».
Ο Ιταλός δικτάτορας Μουσολίνι επιδίωκε να μετατρέψει την ένδοξη πατρίδα μας σε υπόδουλη επαρχία της φασιστικής «νέας ρωμαϊκής αυτοκρατορίας», την οποία οραματιζόταν στο πλαίσιο της τότε «Νέας Τάξεως Πραγμάτων» του δαιμονικού «Άξονα». Δεν είχε, όμως, υπολογίσει την αδούλωτη ελληνική ψυχή. Δεν είχε μελετήσει επαρκώς τη μακραίωνη ελληνική ιστορία, για να διαπιστώσει ότι οι Έλληνες, από τα πανάρχαια χρόνια, δεν παραδίδονταν αμαχητί στους επίβουλους εισβολείς, αλλά αγωνίζονταν με γενναιότητα για την ελευθερία τους, προσβλέποντας στη βοήθεια του Θεού και στην αρωγή της Υπεραγίας Θεοτόκου, της Υπερμάχου Στρατηγού του Έθνους μας.
Το Έπος του 1940 αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς της εθνικής μας ιστορίας. Η εποποιία αυτή επηρέασε τις εξελίξεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και εξέφρασε με τον πλέον εμφατικό τρόπο τη θέληση του ελληνικού λαού να υπερασπιστεί την ελευθερία και την αξιοπρέπειά του. Τα παιδιά της Ελλάδος στάθηκαν ως ατσάλινα φράγματα απέναντι στους υπερφίαλους Ιταλούς εισβολείς και, αργότερα, στους ναζί Γερμανούς, αντιτάσσοντας τον ηρωισμό τους και τα ίδια τους τα σώματα στις δυνάμεις που επιδίωκαν την κυριαρχία στην Ευρώπη και την εγκαθίδρυση της λεγόμενης «Νέας Τάξεως Πραγμάτων».
Οι νικηφόρες μάχες στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου εναντίον των στρατευμάτων του Μουσολίνι αποτέλεσαν σημαντικό πλήγμα για τον Άξονα και απέδειξαν στους λαούς ότι οι πολεμοχαρείς δυνάμεις της Ρώμης και του Βερολίνου δεν ήταν ανίκητες, όπως πομπωδώς διακήρυτταν. Η ελληνική αντίσταση, τόσο κατά την ιταλική εισβολή όσο και κατά τη γερμανική επίθεση στα βόρεια σύνορά μας, καθώς και η επική Μάχη της Κρήτης, συνέβαλαν ουσιαστικά στην εξέλιξη του πολέμου. Οι δυνάμεις του Άξονα υπέστησαν απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό και πολεμικό υλικό, ενώ η καθυστέρηση των επιχειρήσεών τους επηρέασε τα ευρύτερα στρατηγικά τους σχέδια.
Για τον ευσεβή ελληνικό λαό, Υπέρμαχος Στρατηγός και Πρόμαχος, σε αυτόν τον δίκαιο αγώνα υπήρξε η Παναγία μας, η Οποία, σύμφωνα με τη ζωντανή εκκλησιαστική παράδοση και τις μαρτυρίες της εποχής, συμπαραστεκόταν θαυματουργικά στους στρατιώτες μας στην Πίνδο και προστάτευε πόλεις και χωριά από την καταστροφή. Πρόκειται για μια βαθιά ριζωμένη πίστη, την οποία ο χρόνος δεν κατόρθωσε να εξαλείψει και η οποία εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό βίωμα του λαού μας.
Στη θρησκευτική αυτοσυνειδησία του λαού μας είναι βαθιά εδραιωμένη η πεποίθηση ότι το ελληνικό Έθνος έχει διαχρονικά την αρωγή του Θεού, καθώς αγωνίζεται για αξίες όπως η ειρήνη, η δικαιοσύνη, η ελευθερία και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αξίες που απορρέουν από την ορθόδοξη χριστιανική διδασκαλία. Όλοι οι άνθρωποι είναι πλάσματα του Θεού, δημιουργημένοι κατ’ εικόνα Του, και έχουν δικαίωμα να ζουν στην πατρίδα τους με ειρήνη, ασφάλεια και ελευθερία.
Πιστεύουμε ότι «Αὐτός γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν» (Εφεσ.2,14). Υπό αυτό το πρίσμα, το ελληνικό Έθνος, αφότου ενστερνίστηκε τη θεία διδασκαλία του Χριστού,
καλλιέργησε βαθιά τον πόθο της ειρήνης και της ελευθερίας. Η ιστορική του πορεία, ωστόσο, δεν υπήρξε απαλλαγμένη από πολεμικές συγκρούσεις, οι οποίες συχνά επιβλήθηκαν από την ανάγκη υπεράσπισης της πατρίδας και της ελευθερίας.
Για την Ελλάδα, ο πόλεμος δεν αποτελεί μέσο επιθετικής επέκτασης ή κατάκτησης, αλλά έσχατο μέσο άμυνας και απελευθέρωσης. Υπό αυτή την έννοια, ο αμυντικός αγώνας δεν είναι απλώς ανεκτός, αλλά επιβεβλημένος, όταν αποσκοπεί στην προστασία των ανυπεράσπιστων και αδικημένων ανθρώπων από επίβουλους κατακτητές, που επιδιώκουν την εξουσία, τη δόξα και τον πλούτο. Είναι αγώνας για την αποτροπή των γενοκτονιών, των δολοφονιών, των λεηλασιών, των βιασμών και των καταστροφών που συνοδεύουν την υποδούλωση των λαών. Γι’ αυτό και ο αμυντικός πόλεμος, όταν διεξάγεται για την προστασία της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, θεωρείται από την εκκλησιαστική μας παράδοση δίκαιος αγώνας.
Υψηλός αρωγός και προστάτης του Έθνους μας υπήρξε διαχρονικά και η Υπεραγία Θεοτόκος, η Παναγία Μητέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του Άρχοντα της Ειρήνης (Ησ.9,6) και της δικαιοσύνης. Από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια, κατά τη βυζαντινή περίοδο, στη Φραγκοκρατία και στη μακραίωνη Τουρκοκρατία, κατά τον Αγώνα της εθνικής μας Παλιγγενεσίας και στους μετέπειτα απελευθερωτικούς αγώνες, έως και τις ημέρες μας, η Θεοτόκος αποτελεί για το ευσεβές Γένος μας την Υπέρμαχο Στρατηγό και την ακαταμάχητη πνευματική του προστάτιδα.
Ιδιαίτερα αισθητή θεωρεί ο λαός μας ότι υπήρξε η εύνοια, η αρωγή και η καταλυτική βοήθεια της Παναγίας κατά τον άνανδρο, κατακτητικό και ιμπεριαλιστικό πόλεμο που εξαπέλυσε η φασιστική Ιταλία εναντίον της ειρηνικής και φτωχής πατρίδας μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι, εκείνες τις δύσκολες στιγμές, σύσσωμο σχεδόν το Έθνος μας, παρά τις ελάχιστες θλιβερές εξαιρέσεις, έστρεψε το βλέμμα προς τον Θεό και την Παναγία, αναζητώντας παρηγοριά, δύναμη και σωτηρία.
Οι ηρωικοί στρατιώτες μας, προτού αναχωρήσουν για το μέτωπο, για τα χιονισμένα βουνά της Πίνδου και της Βορείου Ηπείρου, έπαιρναν μαζί τους, εκτός από την ευχή των ευσεβών γονιών τους, την πίστη στον Θεό και τη βεβαιότητα ότι η Θεοτόκος θα τους συντρόφευε στα φονικά πεδία των μαχών. Οι χριστιανές μανάδες τους τούς έδιναν μικρά εικονίσματα της Παναγίας, παρακαλώντας τους να μην τα αποχωριστούν ποτέ. Τους συμβούλευαν να προσεύχονται και να ελπίζουν ότι ο Θεός και η Παναγία θα τους προστάτευαν και θα τους χάριζαν την πολυπόθητη νίκη.
Πίστευαν ότι ο Θεός, υπερασπιστής της δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, θα απέδιδε στους υπερφίαλους φασίστες εισβολείς την τιμωρία που τους άξιζε. Τους έδιναν ακόμη μικρούς σταυρούς, ώστε ο Τίμιος Σταυρός να αποτελεί την ισχυρή πνευματική τους πανοπλία και να τους προστατεύει από τα φονικά πυρά του εχθρού. Με αυτή την πίστη αντιμετώπιζαν την υπεροπλία των Ιταλών, ελπίζοντας ότι, παρά την υστέρηση των ελληνικών δυνάμεων σε πολεμικό υλικό και τεχνολογικά μέσα, θα κατόρθωναν να αναχαιτίσουν τον εισβολέα και να τον απομακρύνουν από την ιερή γη μας, τη γη των αγίων και των ηρώων.
Τα παλικάρια μας αναχώρησαν για το μέτωπο «με το χαμόγελο στα χείλη», όπως χαρακτηριστικά αποτυπώθηκε στη συλλογική μνήμη της εποχής, σαν να πήγαιναν σε πανηγύρι. Το χαμόγελο αυτό, γεμάτο αισιοδοξία και θάρρος, συνδεόταν, αναμφίβολα, για πολλούς από αυτούς με την πίστη στον Θεό και την εμπιστοσύνη τους στην αρωγή της Παναγίας, την Οποία θεωρούσαν πραγματική αρχηγό του στρατεύματός μας.
Η τότε πολιτειακή και πολιτική ηγεσία της Ελλάδος, μέσα στο κλίμα της γενικής επιστράτευσης και του επικείμενου αγώνα, αναζήτησε επίσης δύναμη στην πίστη και
στην προστασία του Θεού και της Θεοτόκου. Ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄, στο διάγγελμά του, τόνισε: «Με πίστιν εις τον Θεόν και εις τα Πεπρωμένα της φυλής, το Έθνος σύσσωμον και πειθαρχούν ως εις άνθρωπος θα αγωνισθή υπέρ βωμών και εστιών μέχρι της τελικής νίκης».
Και ο τότε Κυβερνήτης, Ιωάννης Μεταξάς, πριν υπογράψει το διάταγμα της επιστράτευσης και της διεξαγωγής του αμυντικού αγώνα, σύμφωνα με τις σχετικές μαρτυρίες, έκανε το σημείο του Σταυρού και υπέγραψε με δάκρυα στα μάτια. Σε δηλώσεις του μετά το δραματικό πρώτο Πολεμικό Συμβούλιο, το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, φέρεται να τόνισε, μεταξύ άλλων: «… εις το θαύμα πιστεύω, εις την Νίκην. Και επειδή είμαι βαθύτατα θρήσκος νομίζω η Παναγία θα προστατεύση τα όπλα μας»!
Με τη φράση «η Παναγία θα προστατεύση τα όπλα μας», ο ευσεβής εκείνος πολιτικός εξέφρασε την εμπιστοσύνη του στη Θεοτόκο, αναθέτοντάς Της, κατά την πίστη του, την πνευματική προστασία του ιερού αγώνα. Την εμπιστεύθηκε για την προστασία των στρατευμένων παιδιών της Ελλάδος, τα οποία καλούνταν να πολεμήσουν κάτω από εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες, στα χιονισμένα ηπειρώτικα βουνά. Προσευχήθηκε να χαρίσει τη νίκη στην αδικημένη Ελλάδα. Και η Ελλάδα νίκησε στο μέτωπο της Αλβανίας!
Η Υπέρμαχος Στρατηγός, σύμφωνα με την πίστη και την ευλάβεια του λαού μας, ανταποκρίθηκε στην επίκληση των αγωνιζόμενων Ελλήνων, των οικογενειών τους και της ηγεσίας τους. Η παρουσία Της στο μέτωπο αποτελεί κεντρικό στοιχείο της θρησκευτικής παράδοσης που διαμορφώθηκε γύρω από το Έπος του 1940. Οι μαρτυρίες που διασώθηκαν αναφέρονται σε εμφανίσεις Της, άλλοτε ως οπτασίας και άλλοτε ως μορφής που γινόταν αντιληπτή από τους στρατιώτες, για να ενισχύσει το ηθικό τους και να προκαλέσει φόβο στους αντιπάλους.
Σύμφωνα με αυτές τις διηγήσεις, η Παναγία εμψύχωνε τους Έλληνες στρατιώτες, τους γέμιζε αισιοδοξία και θάρρος και τους ενίσχυε στις δύσκολες στιγμές της μάχης. Στη λαϊκή ευσέβεια συνδέθηκε ακόμη και με την πίστη ότι τα ιταλικά πυροβόλα αστοχούσαν, ενώ τα ελληνικά έπλητταν με επιτυχία τους στόχους τους. Οι Έλληνες αξιωματικοί και οπλίτες περιέγραφαν, σύμφωνα με τις σχετικές μαρτυρίες, μια επιβλητική γυναικεία μορφή να εμφανίζεται πάνω από τα πεδία των μαχών, προσφέροντάς τους πνευματική ενίσχυση και προστασία.
Υπάρχουν πολλές προσωπικές μαρτυρίες για εμφανίσεις της Παναγίας σε διάφορα σημεία του μετώπου. Έχουν διασωθεί επιστολές στρατιωτών προς τους οικείους τους, στις οποίες γίνεται λόγος για θαυματουργικές εμφανίσεις Της. Δεν είναι δυνατόν, στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου, να παρατεθούν αναλυτικά αυτές οι μαρτυρίες.
Ο μακαριστός αρχιμανδρίτης Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, ο οποίος έλαβε μέρος στον πόλεμο του 1940, κατέγραψε στα βιβλία του «Θαύματα που είδαν τα μάτια μου και Το θαύμα των Ελλήνων του Σαράντα», μαρτυρίες για τη θαυματουργική επέμβαση της Θεοτόκου στο μέτωπο. Περιγράφει περιστατικά κατά τα οποία ο ίδιος και οι συμπολεμιστές του διασώθηκαν από εξαιρετικά επικίνδυνες καταστάσεις, αποδίδοντας τη σωτηρία τους στην εμφανή επέμβαση της Παναγίας. Ο ίδιος βεβαιώνει, σύμφωνα με τη μαρτυρία του: «Ο αγών ήταν Ιερός. Οι Έλληνες πολεμούσαν υπέρ Πίστεως και Πατρίδος. Εγνώριζαν ότι αν πατούσαν τον τόπο μας οι Φράγκοι, οι παπικοί, θα μας νόθευαν την πίστη και θα μόλυναν την Ορθοδοξία. Η παρουσία της Παναγίας στο Μέτωπο διαπιστώθηκε σε πολλές περιπτώσεις».
Τις εμφανίσεις της Παναγίας, σύμφωνα με την ίδια παράδοση, δεν τις αντιλαμβάνονταν μόνο οι πολεμιστές, αλλά και οι γενναίες Ηπειρώτισσες γυναίκες,
οι θρυλικές «Γυναίκες της Πίνδου». Οι γυναίκες αυτές προσέφεραν ανεκτίμητες υπηρεσίες στον αγώνα, μεταφέροντας στις πλάτες τους πολεμοφόδια και τρόφιμα για τις στρατιωτικές μονάδες.
Μέσα στα χιόνια, στα δύσβατα μονοπάτια και στις κακοτράχαλες πλαγιές των ηπειρώτικων βουνών, με βαριά φορτία στην πλάτη, νηστικές, παγωμένες, άυπνες και εξαντλημένες από την κούραση, οι γυναίκες αυτές συνέχιζαν ακούραστα την αποστολή τους. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που διασώθηκαν, έβλεπαν συχνά μια γυναικεία μορφή να προπορεύεται, να τις καθοδηγεί και να τις οδηγεί με ασφάλεια στις μονάδες που περίμεναν τα πολύτιμα εφόδια. Η πίστη ότι η Παναγία στεκόταν δίπλα τους αποτελούσε γι’ αυτές πηγή δύναμης και κουράγιου.
Μετά την οδυνηρή ήττα των φασιστικών ιταλικών δυνάμεων στο μέτωπο, εισέβαλε στη χώρα μας ο σιδερόφρακτος σύμμαχός τους, η ναζιστική Γερμανία. Ακολούθησαν η κατοχή, οι εκτελέσεις, η πείνα και οι εκτεταμένες καταστροφές, που προκάλεσαν ανείπωτα δεινά στον ελληνικό λαό. Κατά την πίστη του λαού μας, όμως, η Παναγία δεν εγκατέλειψε ούτε τότε το δοκιμαζόμενο Έθνος. Στη θρησκευτική μας παράδοση διασώζονται μαρτυρίες για περιστατικά κατά τα οποία η Θεοτόκος φέρεται να έσωσε ανθρώπους, πόλεις και χωριά από την καταστροφή.
Ανάμεσα στις γνωστότερες σχετικές διηγήσεις συγκαταλέγεται το θαύμα της Παναγίας στον Ορχομενό Βοιωτίας, στις 10 Σεπτεμβρίου 1943. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η Θεοτόκος εμπόδισε τα γερμανικά άρματα μάχης να εισέλθουν στην κωμόπολη, αποτρέποντας τη θανάτωση των κατοίκων και την καταστροφή της.
Οι Γερμανοί στρατιώτες, υπό τον διοικητή Όφμαν, φέρεται να είδαν μια επιβλητική γυναικεία μορφή να υψώνει το χέρι της και να τους κάνει νόημα να σταματήσουν. Τα άρματα ακινητοποιήθηκαν ανεξήγητα και, παρά τις προσπάθειες των στρατιωτών, δεν κατέστη δυνατό να προχωρήσουν προς τον οικισμό. Κατά την ίδια διήγηση, ο Όφμαν αναγνώρισε αργότερα στον ναό της Παναγίας της Σκριπούς τη μορφή της γυναίκας που, όπως πίστευε, τον είχε εμποδίσει να εισέλθει στην κωμόπολη. Τότε φέρεται να είπε στους κατοίκους: «Αυτή η γυναίκα σας έσωσε, να την τιμάτε και να τη δοξάζετε»!
Αξιομνημόνευτη είναι και η παράδοση ότι ο Γερμανός αξιωματικός συγκλονίστηκε τόσο πολύ από το γεγονός, ώστε επέστρεφε κάθε χρόνο στην πανήγυρη της Παναγίας, μέχρι τον θάνατό του. Η διήγηση αυτή εξακολουθεί να διατηρεί ιδιαίτερη θέση στη θρησκευτική μνήμη και στην ευλάβεια των κατοίκων της περιοχής.
Το Έθνος μας θεωρεί ότι έχει ευλογηθεί από τον Θεό και ότι η θεία χάρη το αξίωσε να διακονήσει, κατά τρόπο ξεχωριστό, την πραγματοποίηση της Θείας Οικονομίας. Στο πλαίσιο της θεολογικής αυτής αντίληψης ερμηνεύεται και ο λόγος του Χριστού, ο οποίος αναφέρεται στον αποστατημένο Ιουδαϊσμό: «ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς» (Ματθ.21,43).
Κατά την ερμηνεία που υιοθετεί ο συγγραφέας, το ελληνικό Έθνος είναι εκείνο που επί δύο χιλιάδες χρόνια καρποφορεί μέσα από την πίστη και τη διακονία του έργου της σωτηρίας του κόσμου. Γι’ αυτό και πιστεύουμε ότι βιώνει τις ευλογίες του Θεού, παρά τις κατά καιρούς απομακρύνσεις του από το θέλημά Του.
Η ευλογία αυτή, κατά την πίστη μας, έγινε ιδιαίτερα αισθητή στα δύσκολα χρόνια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και της φρικτής τριπλής Κατοχής. Ο Θεός, τον Οποίο ο λαός μας επικαλείται ως προστάτη της Ελλάδος, διά της Θεοτόκου, ενίσχυσε το δοκιμαζόμενο Γένος μας σε εκείνη τη δύσκολη ιστορική συγκυρία. Και, μολονότι εξήλθαμε από τη μεγάλη δοκιμασία βαριά τραυματισμένοι, σταθήκαμε όρθιοι,
διατηρώντας την ελπίδα και την πίστη μας στην ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Το Έπος του 1940 και η αντίσταση του ελληνικού λαού απέναντι στις δυνάμεις του Άξονα αποτελούν διαχρονική παρακαταθήκη θάρρους, αυταπάρνησης και αγάπης προς την πατρίδα. Για τον ευσεβή λαό μας, η Υπέρμαχος Στρατηγός παραμένει σύμβολο της θείας προστασίας, της ελπίδας και της πνευματικής ενίσχυσης στους αγώνες για την ελευθερία. Η μνήμη των ηρώων του 1940 μάς καλεί να τιμούμε τις θυσίες τους και να υπερασπιζόμαστε, με συνέπεια και ευθύνη, τις αξίες της πίστης, της ειρήνης, της δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ας είναι η Παναγία μας, η Υπέρμαχος Στρατηγός και Πρόμαχος του Εθνικού μας Αγώνα, ευλογημένη στους αιώνες και ας σκεπάζει το λαό μας και όλους τους ειρηνικούς και φιλήσυχους λαούς με την υψηλή προστασία και αρωγή Της από κάθε βαρβαρική επιβολή!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου