Στην εκκλησιαστική διπλωματία, οι πιο ενδιαφέρουσες ειδήσεις κρύβονται συχνά στις πιο ανώδυνες διατυπώσεις. Δύο Πατριάρχες συναντώνται, ανταλλάσσουν δώρα, εκφράζουν συλλυπητήρια, συζητούν για προσκυνήματα και επετείους. Και ανάμεσα σε όλα αυτά παρεμβάλλεται μία φράση: συζήτησαν «τα προβλήματα στις διορθόδοξες σχέσεις» και τους τρόπους υπέρβασής τους.
Εδώ ακριβώς αρχίζουν τα ερωτήματα.
Διότι η συνάντηση Κυρίλλου και Θεοφίλου στη Μόσχα, σύμφωνα με το δημοσιευμένο ρεπορτάζ, είχε και αυτή την ουσιαστική διάσταση. Και ο Θεόφιλος δεν βρέθηκε τυχαία στη ρωσική πρωτεύουσα: η ίδια η Μόσχα ανακοίνωσε ότι έφθασε στις 4 Νοεμβρίου, προσκεκλημένος του Κυρίλλου. Και σίγουρα δεν πήγε στη Μόσχα ως ο τρίτος των Ορθοδόξων Προκαθημένων. Και αυτό προκύπτει από πολλά σημεία αυτού του ταξιδιού ακόμη και από τη φωτογραφία όπου έχει ανατραπεί η σειρά στη θέση των δύο Πατριαρχών.
Τι ακριβώς επιδιώκει,λοιπόν,με αυτά τα καμώματα, ο Κύριλλος; Και ποιον ρόλο είναι πρόθυμος να αναλάβει ο Θεόφιλος;
Δεν διαθέτουμε στοιχεία που να αποδεικνύουν μυστική συμφωνία ή ειλημμένη απόφαση για νέα διορθόδοξη πρωτοβουλία. Διαθέτουμε, όμως, ένα προηγούμενο που δεν επιτρέπει αφελείς αναγνώσεις: το Αμμάν.
Τον Νοέμβριο του 2019, κατά την επίσκεψή του στη Μόσχα, ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων πρότεινε συνάντηση για τις διορθόδοξες σχέσεις. Τον Φεβρουάριο του 2020 ακολούθησε η συγκέντρωση στο Αμμάν, με συμμετοχή έξι Εκκλησιών, σε επίπεδο Προκαθημένων ή αντιπροσωπειών. Ο ίδιος ο Θεόφιλος την περιέγραψε ως άτυπη αδελφική συνάντηση, όχι ως Σύνοδο. Ενώ στην αρχή της έδωσε επειδή ο χαρακτήρα, στη συνέχεια μετά την κατακραυγή μαζεύτηκα.
Αυτό,όμως,είναι το ιστορικό υπόβαθρο της σημερινής ανησυχίας. Μια πρωτοβουλία που ανακοινώθηκε στη Μόσχα απέκτησε οικοδεσπότη τα Ιεροσόλυμα και τόπο πραγματοποίησης την Ιορδανία.
Και, κυρίως, ο Κύριλλος δεν προσήλθε τότε μόνο για μια γενική συζήτηση περί αδελφοσύνης. Έθεσε ζητήματα πρωτείου, αυτοκεφαλίας, κανονικών ορίων και εκκλήτου, αμφισβητώντας ουσιαστικά κρίσιμες πτυχές του τρόπου με τον οποίο ασκείται ο ρόλος της Κωνσταντινουπόλεως. Το καταγράφει η επίσημη δημοσίευση του ίδιου του Πατριαρχείου Μόσχας. (mospat.ru)
Επομένως, όταν σήμερα ακούμε ξανά για «υπέρβαση των προβλημάτων», δικαιούμαστε να ζητούμε το περιεχόμενο πίσω από τις λέξεις.
Υπέρβαση προς ποια κατεύθυνση; Με ποιους συμμετέχοντες; Με ποια ανταλλάγματα;Με ποια διαδικασία; Και με πόσα ρούβλια θα γίνει η δουλειά; Αλλά ποια θα είναι η θέση για το Οικουμενικό Πατριαρχείο μετά απ´όλα αυτά;
Η ενότητα απαιτεί να χωρούν όλοι στο τραπέζι. Διαφορετικά, η επίκλησή της μπορεί να γίνει τίτλος μιας ακόμη παράταξης, μιας ακόμη παρασυναγωγής.
Η πιθανή επιδίωξη της Μόσχας —και εδώ πρόκειται για πολιτικοεκκλησιαστική εκτίμηση— είναι ευδιάκριτη: μια πρωτοβουλία με την υπογραφή του Πατριάρχη Ιεροσολύμων θα μπορούσε να προσδώσει ευρύτερο κύρος σε θέσεις που, αν διατυπώνονταν αποκλειστικά από τον Κύριλλο, θα εκλαμβάνονταν ως ρωσική ατζέντα.
Το κύρος των Παναγίων Προσκυνημάτων, η αποστολική καταβολή της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων και η παγκόσμια ακτινοβολία της Αγίας Πόλεως αποτελούν τεράστιο πνευματικό κεφάλαιο. Ακριβώς γι’ αυτό ο Θεόφιλος οφείλει να το διαφυλάξει από κάθε απόπειρα χρησιμοποίησής του σε έναν ανταγωνισμό εκκλησιαστικής ισχύος.
Διότι ο κίνδυνος είναι συγκεκριμένος: να εμφανιστεί η Ιερουσαλήμ ως ουδέτερος μεσολαβητής, ενώ το πλαίσιο και οι επιδιώξεις μιας πρωτοβουλίας θα έχουν προηγουμένως διαμορφωθεί στη Μόσχα.
Δεν γνωρίζουμε ότι αυτό συμφωνήθηκε. Γνωρίζουμε, όμως, γιατί ένα τέτοιο ενδεχόμενο χρειάζεται έγκαιρο και αυστηρό έλεγχο.
Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων έχει κάθε λόγο να συνομιλεί με τη Ρωσική Εκκλησία. Έχει ευθύνη για ένα ποίμνιο που δοκιμάζεται και για προσκυνήματα που βρίσκονται μέσα σε μια εξαιρετικά εύφλεκτη περιοχή. Οι επαφές, οι συνεννοήσεις και η αναζήτηση στηρίξεων αποτελούν μέρος αυτής της ευθύνης.
Όταν, όμως, η συζήτηση γίνεται με ασύμμετρο τρόπο και επεκτείνεται στη συνολική πορεία της Ορθοδοξίας, γεννώνται ευρύτερες υποχρεώσεις: διαφάνεια, θεσμική σαφήνεια και σεβασμός προς όλες τις Εκκλησίες.
Ούτε η ιστορικότητα ενός Θρόνου ούτε η πολιτική ισχύς του συνομιλητή του παρέχουν λευκή επιταγή για ανασχεδιασμό των διορθόδοξων ισορροπιών.
Στο ίδιο πλαίσιο πρέπει να εξεταστεί και η αναφορά στον εορτασμό της Βαπτίσεως του Χριστού στην Ιορδανία το 2030. Ένας τέτοιος εορτασμός μπορεί να αποτελέσει μεγάλη πνευματική ευκαιρία συνάντησης. Θα μπορούσε, όμως, να προσφέρει και το πεδίο για ευρύτερες εκκλησιαστικές διεργασίες.
Το αν θα αποκτήσει τέτοιο χαρακτήρα θα κριθεί από συγκεκριμένες πράξεις: τις προσκλήσεις, την προετοιμασία, την ημερήσια διάταξη και τον τρόπο συμμετοχής των Εκκλησιών. Η αναφορά του στο ανακοινωθέν δεν αποδεικνύει από μόνη της κάποιο σχέδιο. Μας υποδεικνύει, πάντως, ένα σημείο που χρειάζεται παρακολούθηση.
Η Μόσχα, από την πλευρά της, οφείλει να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα: επιδιώκει συμφιλίωση που προϋποθέτει αμοιβαία ευθύνη και αυτοκριτική ή αναζητεί ένα νέο σχήμα μέσα στο οποίο οι δικές της θέσεις θα εμφανιστούν ως συλλογική απαίτηση;
Και ο Θεόφιλος οφείλει να καταστήσει σαφές αν επιθυμεί να υπηρετήσει τη συνάντηση όλων ή να αναλάβει την εκπροσώπηση ορισμένων. Η διαφορά είναι τεράστια. Και θα φανεί στις πράξεις.Να μας πει καθαρά ότι εγκαταλείπει το ελληνορθόδοξο τόξο και να αναλάβει τις ευθύνες του αλλά και να υποστεί τις συνέπειες. Διότι σε μια τέτοια περίπτωση η Ελλάδα δεν θα μείνει άπραγη.
Οι πιστοί έχουν κουραστεί από τα μεγάλα λόγια περί ενότητας που συνοδεύουν μικρούς και μεγάλους ανταγωνισμούς εξουσίας. Έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν τι συζητείται στο όνομά τους και προς ποια κατεύθυνση οδηγούνται οι Εκκλησίες τους.
Αν στη Μόσχα αναζητείται δρόμος συμφιλίωσης, ας φανεί με καθαρές προτάσεις και ανοιχτές διαδικασίες. Αν προετοιμάζεται ένα νέο Αμμάν, η Ορθοδοξία δικαιούται να το πληροφορηθεί πριν βρεθεί μπροστά σε προσκλήσεις και τετελεσμένα.
Ο Πανάγιος Τάφος είναι τόπος Αναστάσεως και ελπίδας για όλον τον κόσμο. Ο Θεόφιλος φέρει την ευθύνη να διασφαλίσει ότι το φως του θα υπηρετεί τη συμφιλίωση — και ότι κανείς δεν θα το χρησιμοποιήσει για να φωτίσει τη δική του σκηνή εξουσίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου